PHƯƠNG ÁN TRỊ CHUỘT

TIỂU HÙNG TINH
ảnh AI

          Ba Khía than phiền rằng nhiều nơi đang la làng vì nạn chuột cắn phá, hết bẫy lại thuốc vẫn không sao trị nổi, làm sao bây giờ?
          Bảy Cạnh  vọt miệng:

          - Đã có cách!

RỬA TAI

TIỂU TỬ VĂN
ảnh internet

Đời Nghiêu, biết Hứa Do là bậc hiền, nhà vua triệu vào định truyền  ngôi báu. Hứa Do nghe xong, vội vã cáo từ rồi ra suối rửa tai. Sào Phủ dẫn trâu xuống suối định cho uống nước thấy vậy, ngạc nhiên hỏi. Hứa Do kể lại, bảo nghe ba chuyện chức quyền danh vọng vấy bẩn cả tai nên phải rửa. Sào Phủ vội vàng dắt trâu đi không cho uống, bảo sợ uống nhằm làm bẩn miệng trâu.

SƠN CA TRONG VƯỜN THƯỢNG UYỂN THANH ÂM

BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh AI

            Sơn  ca  nổi tiếng  vì có giọng hót hay, khi rộn ràng giữa những hàng  cây, khi cao vút lên  không trung, khi líu  lo  trong ban mai sương  sớm, khi lảnh lót dưới ánh  mặt  trời…

            Tuy đã sẵn  một  dàn đại hợp  xướng nhưng nghe  tiếng Sơn  ca, để  gọi là thu hút tài năng, ông Ó vẫn  cho gọi, sai hót cho mình thưởng thức, kiểm tra.

CHỮ CHẾT (Tạp luận)

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Chết   mang nghĩa  trung tính, do gắn  với sự mất  mát thương  đau  nên chết được  biến  đổi dưới dạng nói   giảm, nói tránh để  tỏ  lòng  thương xót, trân  trọng  thành từ trần, tử nạn, đi, đi  xa, mất, viên tịch, lìa đời, hi sinh, tiêu diêu  miền Cực lạc...Với quan niệm sinh  kí tử  quy (sống gửi thác về), xem cõi  sống   là  cõi  tạm, chết  là về  với vĩnh  cửu  nên gọi  chết  là về: về  nơi  tiên cảnh, về  chốn suối vàng, về  miền  Cực lạc, về  cõi vĩnh hằng,  về  trời, về  cõi  Phật, về nước Chúa, Chúa   gọi về…

NỊNH BẤT TỬ

TIỂU  TỬ  VĂN
ảnh internet

            Lập Nghiêm rất ghét nịnh hót, sợ  bọn thuộc cấp  dua nịnh  xúi bẫy  làm  hỏng nhân cách hư đại  sự nên  ra  một câu răn  đe: Cấm nịnh, vi phạm  sẽ  bị nghiêm  trị!

            Hót sĩ  vốn chuyên  tâng bốc nâng  bi thấy vậy, xuýt  xoa:

KẾ SÁCH NGOẠI

BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet

          - Nè bà, bà có tin tức địa chỉ của gia đình anh X nước ngoài không? Anh chị và mấy cháu thế nào?

          - Trước đến nay có quan hệ đâu mà biết. Nè, sao trước đây ông kiên quyết cắt đứt đứt liên hệ, nói đến anh X là ông tránh, ông gạt mà nay quan tâm dữ vậy?

QUÝ HAY KHÔNG QUÝ?

TIỂU TỬ VĂN
ảnh internet

          Tuyên  Vương hỏi Nhan Súc:

- Thủ trưởng quý hay nhân viên quý?

          Súc đáp:

VÔ DỤNG - HỮU DỤNG

TIỂU  TỬ  VĂN
ảnh AI

            Nuôi  mèo  bắt chuột nhưng  mèo lười, quanh năm  suốt tháng chẳng thấy vồ chụp được con nào. Có người khuyên bỏ  đói nó sẽ  lo bắt chuột mà  ăn,  chủ nghe theo.

CÁ CHÉP VƯỢT QUAN MÔN

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Chép  đi thi, băng   qua bao nhiêu   sông ngòi  ghềnh thác vượt Vũ  môn, trổ vi trổ  kì  mọc  râu hóa  rồng được  kim  bảng  đề  danh rạng   rỡ. Vũ môn  qua rồi  nhưng  muốn được  trọng  dụng, đem tài thi thố phải  vượt tiếp Quan môn.

CHƠI THẬT

TIỂU TỬ VĂN
ảnh internet

            Trước  khi  bọn  đồ  đệ  là  Tử Tiện và Khổng Quyệt lên đường nhậm chức quan, Khổng Tử  dặn:

LÀM CHO SỢ

TIỂU TỬ  VĂN
ảnh internet

            Sư tử chúa muốn tạo dựng niềm tin  để   dễ  dàng thống  trị, được gọi vào  tham  mưu, cáo hỏi:

            - Họ sư hoàng thân quốc thích đồng tông  đồng tộc có  đáng tin  không?

            Sư  tử chúa lắc đầu chua  chát:

GIAI THOẠI VỀ NGUYỄN CÔNG TRỨ

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Nguyễn Công  Trứ (1778-1858) tự Tồn Chất, hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hi Văn, quê  làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, Hà  Tĩnh, là nhà chính trị, nhà quân sự và nhà thơ, làm quan qua các đời vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức.

CHỌN THÂN TÍN

TIỂU TỬ  VĂN
ảnh internet

            Lão Hùm lên ngôi chúa  rừng, việc quan  trọng  trước hết là   chọn bộ  sậu  cận thần thân tín.

KHÓ TIN

TIỂU  TỬ  VĂN
ảnh internet

            Ba  Khía lên lớp rằng  nói phải  đúng   sự thật, đúng  với ý nghĩ, nói  sao làm vậy mới đáng tin cậy. Rồi quay  qua Bảy Cạnh:

HƯỚNG ÁC

BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet

            Thấy   bồ  câu hiền từ, chim  sẻ  tỏ  vẻ  coi thường thậm chí bay  tới dọa   đuổi, bồ   câu  bay đi. Sẻ ngó theo mai mỉa:

            - Đồ  đáng khinh bỉ!

            Thoạt nghe, sáo sậu ngạc nhiên:

QUÊN NHỚ CÒN TÙY!

TIỂU TỬ VĂN
ảnh internet

          Quan có tính lạ, tiếp ai xong thì quên ngay, gặp lại cũng  không rõ là ai nữa.

          Có người cho rằng quan kiêu ngạo khinh người, có người cho rằng ổng  đã có tuổi tác nên  cùn dây nhớ sinh lẩm cẩm, chắc cũng sắp “hiu” tới nơi rồi. Có người cho rằng quan đầu tắt mặt tối lo toan việc dân việc nước tầm cỡ vi mô vĩ đại nên còn sức đâu để nhớ mặt nhớ tên vặt vảnh.

LẼ SINH TỒN

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Nai thường  đi theo voi, dựa thế để  an toàn  kiếm ăn. Thấy  voi hiền  lành, bọn  nai lắm  khi  lờn mặt, khinh  mạn, ngang nhiên  tranh  đoạt miếng   ăn, bị  voi giận húc,  quơ  vòi   quật  đuổi, dậm chân dọa   dẫm, nai tức mình lắm.

PHỤC TÙNG TUYỆT ĐỐI

BÚT  NGUYÊN TỬ
ảnh internet

          Tuyên Vương nước Tề ngó thầy học sĩ Nhan Súc liền vẫy tay gọi:

          - Súc lại đây!

          Nhan Súc cũng bảo:

          - Vương lại đây!

          Vua giận lắm. Các quan hộ tống nghe vậy, hạch:

BẠN CŨ

TIỂU  HÙNG  TINH
ảnh internet

Năm chục năm xa biệt Nguyễn Hoàng (*)
Quê Quảng phương trời mịt khói sương
Bạn bè ngày xưa còn lưa mấy đứa
Thất thập cổ lai hi... phiêu bạt tứ phương

KÈN CỰA

TIỂU  TỬ  VĂN
ảnh internet

            Thấy chủ nâng niu ve  vuốt  chó kiểng, bọn  chó  săn ấm  ức tức tối xì  xầm:

            - Bọn  ta  hết  lên núi  săn thú, vào rừng giữ cừu   giữ dê về  nhà   lại phải thâu đêm  suốt  sáng   canh  gác thế nhưng chỉ  được   ăn  ba  miếng cơm thừa  canh   cặn,  nhai chút  xương  xẩu  bị   quăng  bỏ, lê  la vạ  vật góc  sân  xó bếp  khổ  cực  còn  bọn chó kiểng   vô tích  sự kia  lại được chăm sóc giữ  gìn, nâng niu chiều  chuộng, ăn  sung mặc  sướng, chải  chuốt bế  bồng. Thực    vô  lí bất công!

            Cả   đàn  hậm  hực  gầm gừ. Chó  đầu  đàn nghe, nhắc  khẽ:

MÀN KỊCH

TIỂU TỬ  VĂN
ảnh internet

            Lên ngôi  chúa,   lão Hùm trăn  trở  băn  khoăn   về  cách thống  trị rừng liền  gọi  Cáo vào  bàn mưu tính  kế   bình   trị  muôn loài. Cáo  thưa:

LƯU GIEN MUÔN THUỞ

TIỂU  TỬ  VĂN
ảnh internet

            Ba  Khía  thắc mắc   không biết  vì  sao luôn ra rả   không tham  quyền cố vị mà Thủ  Lủm vẫn bám ghế như bắt  vít.

SẤP NGỬA

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Thường bị chê quẩn  quanh   ao đầm mò  rúc, chạm tự  ái,  mỗi lần vậy  vịt  nhà thường khoe  rằng họ tộc giòng giống nhà mình là  vịt  trời bay lên chín tầng mây, qua  núi qua sông, đi khắp  bốn  phương   trời nào  có kém  ai.

PHÓNG BÚT

BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet

          Công Tôn Đinh chuyên theo nghề võ, nổi danh là thần tiễn vô địch, cổ kim xạ thủ đệ nhất, tài bắn bách phát bách trúng, kinh động cả quỷ thần.

CỤC THỊT GÀ

BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet

            Sống  chốn rừng rú  gian khổ  quá, một  số  gà   rừng  nghe dụ dỗ  về  sống với lũ người. Một thời gian  sau, tình  cờ  gà  rừng gặp   gà nhà  và  hỏi:

            - Bỏ  rừng  về  sống với lũ người, được mất thế nào?

            Gà nhà hãnh   diện:

GIỮ PHỤ ÂM ĐẦU, TIẾN HÀNH BIẾN ĐỔI VẦN – MỘT PHƯƠNG CÁCH TẠO TỪ TRONG TIẾNG VIỆT

BÚT NGUYÊN TỬ
(NGUYỄN VĂN HÙNG - Gv Trường CĐSP SÓC TRĂNG-  Sáng kiến 2010)
Email: butnguyentu@gmail.com

1. Chức năng đầu tiên của ngôn ngữ nói chung và của từ nói riêng là gọi tên sự vật hiện tượng, do đó để định danh được thế giới phong phú, phải tạo tác từ.

PHÔ TÀI HỌC

BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet

          Họ Lã làm tướng quốc nước Tần vốn xuất thân con  buôn, chuyên nghề chạy mánh nên thường bị thiên hạ kín đáo mỉa rằng vô học. Tức mình, Lã liền ghi danh dự khóa cao tu đại cấp tốc để chuẩn  hóa  trình   độ  quan chức như ai.

TÂM TẦM ĐIỆP KHÚC

TIỂU TỬ  VĂN
ảnh internet

            Đức Tài  nó đi nói lại, thuyết giáo mãi sinh nhàm nhàm, hễ nghe  là có  kẻ  bỉu môi: Biết  rồi, khổ lắm, nói mãi! 

MẶT AI?

TIỂU  TỬ  VĂN
ảnh internet

            Mặt  soi   gương, tự  hỏi: Mặt ta hay  mặt  ai?

Rồi nghĩ: Rõ  lẩm  cẩm, ta  là ta thì  mặt đây là mặt  mình chứ mặt ai nữa.

            Có  tiếng vọng: Chưa chắc!

QUỶ MA ĐÁNG SỢ NHẤT

TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet

          Giáp, Ất và Bính kháo về chuyện sợ, con gì đáng sợ nhất.

          Giáp bảo sợ nhất là  con voi  con cọp, những  loài mãnh thú này rất hung hãn, có thể quật chết hoặc  xé xác ăn thịt mình.

SÁCH NGHE

TIỂU  HÙNG TTINH
ảnh internet

            Tai  than thở  với Hóa Công:

            - Có  vào   có ra  mới quân  bình, Miệng  ăn vào nói ra, Mũi  hít vào thở  ra, Mắt  không nhìn thì nhắm  còn  Tai  con cứ  dỏng  lên  cho đổ  đủ thứ vào, quá  tải, khổ  lắm!

            Hóa  Công nhắc khéo:

TỰ TIN

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Chim  sẻ  lượn  xuống  đất  rồi bay lên đậu trên ngọn cây ngó  xuống. Gà  con thích thú  hỏi bay cao  vui không?

TRƯỜNG NGHĨA

BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet

            Ngữ  học hiện  đại  xem  âm  vị, vần  không  mang nghĩa, chỉ   xem từ   mới là  đơn  vị mang nghĩa. Tuy vậy,  trong thực tế tiếng Việt, tuy chưa  mang  hẳn một ý nghĩa   rõ ràng nhưng  các   âm  vị (nguyên  âm  hay  phụ   âm), vần đều   định hướng, tạo một trường nghĩa, các từ cùng có  âm  vị thường mang  một nét nghĩa chính gần  gũi, tương   đương  nhau. Trường  nghĩa có thể  được   xem là  vùng  âm thanh mang  ý nghĩa định  hướng cho việc hình thành (cấu tạo) và phát  triển từ.

            Có  thể tham khảo thêm các bài viết liên  quan theo các  link  sau của  cùng tác  giả trên mục CHỮ NGHĨA:

ƠN CỨU CỌP

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Rình, thấy nhím, tưởng gặp  mồi ngon, cọp  vồ tới ngoạm mạnh  một  phát  nào ngờ   bị nhím  xù người,  lông nhím  tua tủa cắm đầy mồm miệng.

LẼ THÀNH BẠI

BÚT  NGUYÊN TỬ
ảnh internet

            Thất trận, cùng  đường chạy  đến Ô Giang, trước  khi chết, Hạng Võ  xin được  gặp  kẻ  thù để  hỏi cho ra   lẽ thành bại, Lưu Bang   đồng ý.

            Vẫn dáng vẻ kiêu ngạo bình thường, Hạng Võ  cao giọng:

THU HÚT NHÂN TÀI

TIỂU   HÙNG TINH
ảnh internet

            Vị  chủ  trăn  trở:

            - Hàng chục năm nay, hết  chủ  trương này  đến chính   sách nọ  kêu  gọi thu hút  trọng  dụng nhân tài  mà nhân tài ngoại  không đoái,  nhân tài nội thì tìm cách chuồn  ra nước ngoài, vì  sao?

            Trực Ngôn hất hàm:

CHÓ TRONG TỪ NGỮ

(Liệt kê và chú giải ẩn nghĩa những thành ngữ, tục ngữ về chó)

TIỂU TỬ VĂN
ảnh internet

          CHÓ…

     -  Chó    (khuyển, cẩu, cầy, muông): Tiếng thường dùng để mạt sát kẻ ngu muội, đáng khinh. Tiếng chửi rủa - Chó chết, chó dại, chó đẻ, chó đểu, chó điên, chó ghẻ, chó má, chó thật… Từ  mang  tính  phủ  định: Có chó nào đâu, Chó mà ưa nó, Chó nào nghe nó... Tên gọi dân  dã: vện, vàng, khoang, đốm, tên gọi cho lai:  mi na, mi nô...
Chó  ba  khoanh mới nằm, người ba năm mới nói: Lời khuyên cẩn trọng lời nói.

NÀNG TIÊN VƯỢN (Tìm hiểu truyện thơ Lâm Tuyền Kì Ngộ)

TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet

          Lâm Tuyền Kì Ngộ  là truyện thơ gồm hơn trăm bài bát cú Đường luật, một tác phẩm khuyết danh. Nội dung  dựa theo tích truyện Trung Quốc  đời Đường miêu tả tình duyên giữa một nho sinh và con vượn bạch. Truyện thể hiện tính chất lãng mạn và nhân đạo, mạnh dạn biểu hiện những khát khao hạnh phúc của con người.

CƯỜI (tạp luận)

TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet

            CƯỜI- nghĩa   gốc  biểu  hiện tinh thần phấn chấn,  bộc  lộ trạng thái  vui tươi, thân thiện tuy vậy, thực tế   sử  dụng rất  đa  dạng  đa hình, phái  sinh    rất nhiều  nghĩa thậm  chí ngược hẳn nghĩa  gốc.

ĐƯỜNG TÀ ĐẠO

TIỂU TỬ VĂN
ảnh internet

          Tham Tồi hỏi Khổng Tử:

- Tồi này muốn nghèo mà như giàu, hèn mà cũng được như sang, không khỏe mà có oai. Muốn vậy có nên không?

Khổng Tử vui vẻ đáp:

PHÉP DÙNG NGƯỜI

TIỂU TỬ VĂN
ảnh internet

          Huệ Tử yết kiến Tuyên Vương khuyên nhà vua chú ý phép dùng người. Tuyên Vương băn khoăn:

          - Quả nhân dùng người cẩn thận, giao trọng trách cho những  người có thâm niên công vụ, có quá trình công tác thế mà công việc ì à ì ạch, động đâu trầy trật đến đó, bộ máy cà xịch cà lụi là vì sao?

          Huệ Tử thưa:

THẾ ĐỘC QUYỀN

TIỂU  HÙNG TINH
ảnh internet

            Miệng thắc  mắc  với Hóa công:

            - Láng giềng đứa nào  cũng  có cặp, Mắt hai con, Mũi hai ống, Tai hai lỗ  riêng  con  chỉ  có  một  lỗ   lại phải gánh  cả  ăn lẫn nói, rõ  không bằng chúng bằng bạn, thiệt thòi cho con   quá!

            Hóa  công hất  hàm: