BÚT NGUYÊN TỬ
(NGUYỄN VĂN
HÙNG - Gv Trường CĐSP SÓC
TRĂNG- Sáng kiến 2010)
Email: butnguyentu@gmail.com
1. Chức năng đầu tiên của ngôn ngữ nói chung và của từ nói riêng là gọi tên sự vật hiện tượng, do đó để định danh được thế giới phong phú, phải tạo tác từ.
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Lâm Tuyền Kì Ngộ là truyện thơ gồm hơn trăm bài bát cú Đường luật, một tác phẩm khuyết danh. Nội dung dựa theo tích truyện Trung Quốc đời Đường miêu tả tình duyên giữa một nho sinh và con vượn bạch. Truyện thể hiện tính chất lãng mạn và nhân đạo, mạnh dạn biểu hiện những khát khao hạnh phúc của con người.
BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet
XUẤT (hành, nhập thế hoạt động) và XỬ (tàng, xuất thế, ẩn dật) là hai khái niệm phổ biến trở thành triết lí nhân sinh của tầng lớp nho sĩ. Nguyễn Công Trứ từng viết Hành tàng bất nhị kì quan- Xưa nay xuất xử thường hai lối. Sĩ gặp thời vua sáng tôi hiền, được trọng dụng, phát huy được tài năng thì làm quan không thời lui về ẩn dật để di dưỡng tinh thần, giữ gìn khí tiết. Có thể nói như Lâm Ngữ Đường là luôn có sẵn một ông Khổng và một ông Lão trong con người nho sĩ.
BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet
Chinh phụ ngâm khúc, nỗi niềm của người phụ nữ có chồng đi chinh chiến, trong đó, những diễn biến tâm lí nào nhớ thương, thao thức, lo âu, cô quạnh, buồn tủi, thất vọng… như những cung bậc vang lên từ sâu thẳm của một tâm trạng triền miên u sầu.
ảnh internet
Viết về Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều, Lý Văn Phức đã dùng cặp câu đối xứng để ca ngợi năng lực văn chương "xuất thần" của ông: "Nhất thị ứng khẩu thành tụng, ngữ ngữ khả nhân; Nhất thị thiên đoàn bách luyện, ngữ ngữ kinh nhân." (Một mặt, khi ông ứng khẩu mở lời thành thơ, thì lời lời chữ chữ đều vừa vặn, đẹp đẽ, đi vào lòng người. Mặt khác, khi ông dành tâm huyết để gọt giũa, nghìn lần nhồi nặn, trăm lần nung luyện thành câu thơ, thì lời lời chữ chữ đều làm cho người nghe phải kinh ngạc, thán phục).
BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet
Thời gian trừu tượng, vô thanh vô ảnh vô hình, hiện hữu nhưng không thể cảm nhận trực tiếp mà chỉ có thể cảm nhận gián tiếp thông qua sự vật hiện tượng do giác quan thu lại. Trong văn chương, nhờ ngôn ngữ hình tượng hóa, người đọc liên tưởng và cảm nhận được sự dịch chuyển.
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Tức cảnh sinh tình, tình phát sinh từ cảnh còn đây, với Nguyễn Du, Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu, Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ, tình có trước, thấm đẫm và chi phối sự vật.
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Trùng điệp là biện pháp nghệ thuật nhấn mạnh, lặp lại các yếu tố vần, từ, câu nhằm giữ lại dư âm, hình ảnh tạo sự liên kết, gây cảm xúc thẩm mĩ, tăng sức biểu hiện cho tác phẩm.
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Khoa trương (khoa đại, phóng đại, nói quá, cường điệu) là thủ pháp nghệ thuật miêu tả sự vật, hiện tượng bằng cách làm tăng đặc điểm của đối tượng. Khoa trương là nói phóng to lên, cần phân biệt với nói giảm (nói cho ít, cho nhỏ lại). Nói ăn bữa cả núi cơm (ăn quá nhiều- phóng đại) khác với ăn bữa vài hột cơm (ăn quá ít- nói giảm).
Khoa trương có tác dụng:
BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet
Đoạn trường tân thanh- tiếng kêu đứt ruột, tư tưởng định mệnh mà biểu hiện của nó là thuyết tài mệnh tương đố, tạo hóa ghen má hồng ngự trị xuyên suốt, biểu hiện rõ rệt thông qua Thúy Kiều, nhân vật trung tâm của tác phẩm.
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Chữ mang nghĩa, lời chuyển ý, trong văn chương, ngôn từ, hình tượng, các thủ pháp nghệ thuật đều nhằm chuyển tải một thông điệp về con người, cuộc đời… Cảm thụ văn chương chính là thưởng thức thức kết cấu, tình tiết, hình tượng, ngôn từ để khám phá những ý nghĩa, những giá trị ẩn chứa trong đó.
ảnh internet
Truyện Kiều, thiên đoạn trường về một kiếp hồng nhan, Nguyễn Du đã minh họa và đau đớn với quan niệm “tạo vật đố hồng nhan” (Tạo hóa ghen ghét người đẹp). Kiều là một trang giai nhân, nhan sắc nàng thế nào?
BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet
Trăng là nguồn mạch cảm hứng thơ, thi sĩ nào mà chẳng một lần rung cảm với bóng trăng. Với Nguyễn Trãi thì nguồn cảm hứng vô tận đó đã thấm sâu vào thơ, nhập vào triết lí sống, in đậm vào phong thái sinh hoạt. Tập thơ Quốc âm của ông có 257 bài, trăng xuất hiện trong 59 bài (# 23%), trong đó, Tự thán có 41 bài thì 13 bài có trăng (31,7%), Thuật hứng có 25 bài thì trăng xuất hiện 10 lần (40%), một tần số trăng cực kì lớn mà các nhà thơ xưa nay khó ai sánh kịp.
BÚT NGUYÊN TỬ
ảnh internet
Đầu bạc răng long, thành ngữ chúc tụng sự trường tồn với thời gian của hôn nhân đôi lứa, dấu hiệu biểu hiện vui tươi, tin tưởng, hi vọng, ý nghĩa này họa hiếm trong văn chương, đầu bạc với ý nghĩa dấu hiệu tích đọng thời gian mà thời gian thì vô tình làm cho mọi thứ suy tàn mới được dùng phổ biến.
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Xuân biểu trưng ý niệm trẻ trung đầy sức sống, một trạng thái tốt lành mà ai cũng mong muốn, khát khao. Bài viết này đi vào Truyện Kiều- khúc bi ca về thân phận người phụ nữ bất hạnh, tiếng khóc tràn qua tác phẩm nhưng cũng từ “tiếng kêu đứt ruột” này, chữ XUÂN (có khi xuất hiện như một từ, có khi xuất hiện như một tiếng- thành tố của từ ghép) biểu hiện sức sống xuất hiện với tần số lớn (hơn 50 lần, chưa kể đến những câu từ xuân xuất hiện đến 2 lần).
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Thu- mùa của thi nhân, các nhà thơ xưa nay đều lấy thu làm cảm hứng sáng tác. Cuộc sống hiện đại hối hả thiếu vắng thiên nhiên làm cho con người ngày càng xa lạ với cảnh tình thu, còn mấy ai thơ thẩn buổi chiều thu, còn ai ngồi ngắm bóng trăng thu, thả hồn trên dòng sông thu... Tình thu cảnh thu hiện thực biết tìm đâu, đành tìm đến văn chương.
ảnh internet
“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo
TIỂU HÙNG TINH
ảnh internet
Xuân biểu trưng ý niệm trẻ trung đầy sức sống, một trạng thái tốt lành mà ai cũng mong muốn, khát khao. Bài viết này đi vào Truyện Kiều- khúc bi ca về thân phận người phụ nữ bất hạnh, tiếng khóc tràn qua tác phẩm nhưng cũng từ “tiếng kêu đứt ruột” này, chữ XUÂN (có khi xuất hiện như một từ, có khi xuất hiện như một tiếng- thành tố của từ ghép) biểu hiện sức sống xuất hiện với tần số lớn (hơn 50 lần, chưa kể đến những câu từ xuân xuất hiện đến 2 lần).
1. Vấn đề cần giải quyết:
- Làng hình thành từ bao giờ, vào triều đại nào? Những biến đổi về tên làng.
- Ai là tổ khai khẩn, có tổ khai canh không? Các họ cùng khai khẩn một lúc hay chia ra từng giai đoạn. Quan hệ giữa các họ khai khẩn và các họ đang tồn tại hiện nay.
2. Đánh giá những chứng tích, văn bản, bi kí, truyền thoại làm cơ sở.
- Mộ làng: Mộ đất không bia, bia dựng về sau này (1991), thông tin sơ lược. Có 1 bia mộ ghi tiền khai khẩn, 1 bia mộ ghi hậu khai canh, 6 bia mộ ghi kế hậu khai canh. Căn cứ chính.
- Nghè làng: Có miếu thờ, ghi các họ khai khẩn, câu đối, hoành phi. Căn cứ chính.
- Văn bia dựng tại chùa làng ghi sắc phong thời vua Khải Định cho 4 họ (vị) khai khẩn. Căn cứ chính yếu và đáng tin cậy nhất.
- Phủ ý các họ tộc Nguyễn Đức có đề cập đến họ Dương (họ khai khẩn); phủ ý họ Nguyễn Quang có đề cập đến biến đổi tên làng, tên họ; họ Nguyễn Văn và Nguyễn Đình không còn phủ ý.
- Các tài liệu lịch sử: Theo Quốc sử quán triều Nguyễn thì làng được thành lập từ thời Lê. Ô châu cận lục của Dương Văn An đời Mạc cũng có đề cập đến làng. Căn cứ chính.
Một căn cứ tham khảo nữa là lịch sử thành lập làng Bích La kế cận: Năm 1527 (Mạc Đăng Dung lên ngôi), 14 hộ dân theo phó tướng triều Mạc Lê Mậu Doãn (Doãn Lộc hầu) thành lập làng Bích La.
- Các truyền thoại về làng là những câu chuyện nhuốm màu lịch sử nhưng còn thiếu căn cứ, lắm khi chồng chéo, mâu thuẫn.
+ Tổ tiên làng di cư từ Thanh Nghệ Tĩnh vào bằng đường biển, đến Vân Huề (Triệu Vân) thì phân tán, một số tới vùng đất làng hiện nay và thành lập làng.
+ Làng được thành lập từ thời các chúa Nguyễn (từ khi Nguyễn Hoàng vào trấn giữ).
+ Lúc đầu, làng do một võ quan họ Trần tên Trần Trọng thành lập. Đến đời chúa Nguyễn, chúa giao cho một văn quan họ Nguyễn tên Nguyễn Phục thành lập. Văn quan họ Nguyễn quy tụ một số thuộc cấp có họ khác nhau rồi cho đổi thành họ Nguyễn (Nguyễn Quang, Nguyễn Đức, Nguyễn Văn, Nguyễn Đình). Họ Nguyễn Hữu tách ra từ họ Nguyễn Quang.
+ Có suy đoán rằng từ họ Nguyễn khai khẩn (Nguyễn Phục) chia làm 4 họ Nguyễn Đức, Nguyễn Quang, Nguyễn Văn, Nguyễn Đình. Con cháu 4 họ đó trong làng hiện nay là con cháu cụ Nguyễn Phục.
+ Trong 4 họ khai khẩn làng, ba họ Trần, Dương, Phan không còn, chỉ họ Nguyễn nối truyền con cháu đến ngày nay.
+ Làng từng có tên Phú Xuân, sau vì kị húy (trùng tên với kinh thành Phú Xuân) nên đổi thành Phú Liêu (có ghi trong lời Tựa phủ ý họ Nguyễn Quang- 1937).
+ Tên của bốn vị khai khẩn tuần tự là: Trần Trọng, Nguyễn Phục, Dương Phẩm, Phan Long. Tên của các vị tổ họ là Nguyễn Đức Thưởng, Nguyễn (Quang) Thiệu, Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Đình Quý Công (không rõ tên nên gọi là quý công (quý ông).
Tin rằng các truyền thoại trên không phải bịa đặt mà do tam sao thất bổn hoặc suy đoán thiếu căn cứ, cần chọn lọc, phục chính lại. Đây cũng là căn cứ chính để xem xét.
3. Dựa vào những căn cứ chính, lấy đó làm cơ sở, những điều sau đây cần được thừa nhận:
- Làng được thành lập từ thời nhà Lê (theo Quốc sử quán triều Nguyễn) tức trước 1527 (Lê Cung Hoàng nhường ngôi cho Mạc Đăng Dung). Trong Ô châu cận lục của Dương Văn An (1555) đã ghi tên làng là Trúc Liêu thuộc tổng An Cư, huyện Đăng Xương (Vũ Xương), phủ Triệu Phong, xứ Thuận Hóa (Huyện Vũ Xương, phủ Triệu Phong đã có từ thời Lê- năm 1469 Lê Thánh Tông đã đổi tên huyện Hoa Lăng thành huyện Vũ (Võ) Xương thuộc phủ Triệu Phong). Có thành lập thì đương nhiên có khai khẩn, làng được thành lập triều Lê thì vị khai khẩn đầu tiên phải ở vào triều Lê. Ngài Trần Trọng là vị đứng đầu trong các vị khai khẩn (và có thể có thêm các vị khai khẩn khác) phải ở vào thời đó.
- Làng do 4 vị (họ) Trần, Nguyễn, Dương Phan khai khẩn còn ghi rõ trong miếu thờ. Đời Khải Định tam niên (1918) đã sắc phong thần cho bốn vị: Sắc Khai Khẩn Trần Đại Lang, (Nguyễn Đại Lang, Dương Đại Lang, Phan Đại Lang) Tước Phong Dực Bảo Trung Hưng Linh Phù Tôn Thần (Tước phong vị thần có công "che chở, giúp đỡ vương triều lúc trung hưng và linh thiêng phù hộ cho nhân dân". Tên của bốn vị là Trần Trọng, Nguyễn Phục (4), Dương Phẩm, Phan Long.
- Làng có 4 họ chính là Nguyễn Đức, Nguyễn Quang, Nguyễn Văn, Nguyễn Đình (các họ Nguyễn Đăng, Phạm, Nghiêm, Trương, Nguyễn gia nhập vào làng về sau này). Người giữa 4 họ có thể hôn thú với nhau chứng tỏ các họ không cùng huyết tộc thân thuộc. Từ đó có thể suy ra rằng người trong 4 họ trên không phải là con cháu của họ Nguyễn được thờ làm khai khẩn. Nếu họ cùng là con cháu họ Nguyễn khai khẩn thì sẽ phạm vào loạn luân. Nếu có việc “chia họ để hôn thú” này thì sao “sự biến” lớn như vậy lại không được lưu truyền. Đó là điều không thể. Như vậy họ Nguyễn đứng tên khai khẩn không còn con cháu ở làng.
- Bốn họ trong làng không phải anh em cùng họ chia ra, là 4 họ độc lập, bình đẳng, không có họ trên họ dưới, họ anh họ em.
- Bốn họ Nguyễn Đức, Nguyễn Quang, Nguyễn Văn, Nguyễn Đình (các vị tổ họ là Nguyễn Đức Thưởng, Nguyễn (Quang) Thiệu, Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Đình… không phải là bốn họ khai khẩn, không thờ ở nghè làng mà có nhà thờ họ riêng. Đây là 4 họ tới canh tác xây dựng làng về sau (tới canh tác sau khi làng hình thành, đã được các họ khác khai khẩn). Xưa nay làng chỉ truyền tụng và thờ phụng 4 họ khai khẩn (Cả trong các mộ tổ làng, 1 mộ ghi tiền khai khẩn, 1 mộ ghi hậu khai canh, 6 mộ ghi kế hậu khai canh- theo bia dựng 1991) không nói đến các tổ họ là khai canh (xem thêm chú thích (5))
4. Vấn đề tồn nghi cần được xác minh làm rõ:
Làng chỉ có khai khẩn hay có cả khai canh? Trong sắc phong ghi ở bia dựng trong khuôn viên chùa năm 1918 chỉ ghi 4 vị khai khẩn còn trong bia các mộ tổ làng dựng năm 1991 thì ghi Tiền khai khẩn (mộ bia ở Học Xá), Hậu khai canh (mộ bia ở góc Cồn Hàn), Kế hậu khai canh ở 6 bia mộ còn lại. Như vậy phải chăng làng có cả khai khẩn lẫn khai canh theo mô thức Tiền khai khẩn - hậu khai canh? Sắc phong trong bia dựng ở chùa làng là tài liệu chính xác nhất vì xuất hiện sớm (1918), được nhà nước phong kiến chính thức thừa nhận và vua Khải Định ban sắc phong phải là căn cứ chính yếu. Việc ghi trên bia mộ làng là tiền khai khẩn, hậu khai canh, kế hậu khai canh căn cứ vào đâu, dựa trên cơ sở, tài liệu nào? Tại sao không dựa vào bia dựng ở chùa? Sự khác biệt này phải chăng do việc ghi trên bia mộ làng năm 1991 thiếu căn cứ hoặc trước đây có cả khai khẩn lẫn khai canh nhưng khi đề nghị ban sắc phong thì chỉ ghi khai khẩn, nếu có thì chứng lí đâu? Sự kiện dựng và ghi trên bia làng diễn ra năm 1991, nhiều người tham gia vào việc hệ trọng này vẫn còn sống, cần xác minh làm rõ, nếu không thì vấn đề tồn nghi này sẽ kéo dài đến muôn đời. (1)
5. GIẢ THUYẾT THÀNH LẬP LÀNG (nêu 2026)
Làng được thành lập từ thời nhà Lê do ngài Trần Trọng và quý ngài Dương Phẩm, Phan Long đứng tên khai khẩn (Tiền khai khẩn). Qua thời Mạc, thời Lê Trịnh có thể do không đủ số dân đinh khai phá, bỏ hoang nhiều đất đai nên các chúa Nguyễn đã cho tái khai khẩn làng và đổi tên từ Trúc Liêu thành Phú Liêu. Các họ tộc Nguyễn Đức, Nguyễn Quang, Nguyễn Văn, Nguyễn Đình đến sau (khoảng đầu thời các chúa Nguyễn) đã đồng lòng tôn một vị danh nhân được các nơi thuộc vùng duyên hải miền Trung thờ như thần nhân hiển linh là Nguyễn Phục (4) làm khai khẩn (Hậu khai khẩn).
----------------------------
CÁC GIẢ THUYẾT TRƯỚC ĐÂY (để tham khảo)
Giả thuyết thành lập (nêu 2023):
Làng được thành lập từ thời nhà Lê do ngài Trần Trọng và các ngài Dương Phẩm, Phan Long đứng tên khai khẩn (Tiền khai khẩn). Qua thời Mạc, thời Lê Trịnh có thể do không đủ số dân đinh khai phá, bỏ hoang nhiều đất đai nên các chúa Nguyễn đã cho tái lập và đổi tên từ Trúc Liêu thành Phú Liêu, giao ngài Nguyễn Phục đứng tên khai khẩn tiếp (Hậu khai khẩn)(2). Sở dĩ đặt vấn đề thiếu dân đinh ở đây vì ba họ khai khẩn là Trần, Phan, Dương từ xa xưa đã không con cháu sinh sống ở làng, họ Dương cũng chỉ truyền đến ngang đời thứ 5 của họ Nguyễn Đức, chứng tỏ cư dân của thế hệ khai khẩn trước quá ít ỏi, đất đai hoang hóa. Ngài Nguyễn Phục với danh nghĩa khai khẩn đã quy tụ các thuộc cấp của những họ khác nhau là Nguyễn Đức, Nguyễn Quang, Nguyễn Văn, Nguyễn Đình tiếp tục vỡ hoang (3) và phát triển làng.
Giả thuyết bổ sung về Hậu khai khẩn (nêu 2026): Các họ tộc Nguyễn Đức, Nguyễn Quang, Nguyễn Văn, Nguyễn Đình đến sau (khoảng đầu thời các chúa Nguyễn) đã đồng lòng tôn một vị danh nhân được các nơi thuộc vùng duyên hải miền Trung thờ như thần nhân hiển linh là Nguyễn Phục (4) làm khai khẩn (Hậu khai khẩn).
Hai câu đối ở miếu thờ Nguyễn Phan phải chăng hàm ý điều này:
靈 扶 蒙 帝 眷 - LINH PHÙ MÔNG ĐẾ QUYẾN Anh linh phù hộ độ trì, được ơn trên (Thượng đế/Hoàng đế) thương tưởng, đoái hoài mãi mãi.
功 髙 聚 族 成 - CÔNG CAO TỤ TỘC THÀNH (Công lao to lớn trong việc quy tụ dân cư, giúp các dòng tộc được hình thành và phát triển vững mạnh)
-------------------------------------------
Chú thích:
(1) Khai khẩn hay khai canh làng đều là người đầu tiên khai phá thành lập làng theo các giai đoạn. Tuy vậy, danh xưng khai khẩn có thể dùng để tôn xưng đối với những người có công trạng lớn với làng về sau.
Trước đây, mộ họ mộ phái đa phần đều được dựng bia vì người ta biết rõ, còn mộ làng 8 ngôi đều không có bia, chỉ gọi là mả làng, không phải vì làng không đủ tài lực mà vì các cụ xưa thận trọng, không biết rõ tên hiệu, thế thứ, tôn xưng, danh vị nên không dám tùy tiện dựng bia. Nay (1991) các vị căn cứ vào đâu để dựng bia truyền đời?
(2) Hiện tượng nhiều đời khai khẩn (Tiền khai khẩn - Hậu khai khẩn) cũng phổ biến, thậm chí có nơi những người có công đức lớn trong việc xây dựng làng xã về sau có khi cũng được tôn làm khai khẩn, do đó mới có hiện tượng khai khẩn trước và khai khẩn sau (Tiền- hậu khai khẩn).
(3) Quan niệm Tiền khai canh hậu khai khẩn phổ biến ở nhiều làng xã hơn là quan niệm Tiền khai khẩn hậu khai canh. Trong sắc phong thời trước, ở những làng có cả khai khẩn và khai canh thì thường đặt khai canh trước khai khẩn. Làng chỉ có các tôn xưng khai khẩn khi đề nghị vua sắc phong cho 4 vị tổ làng, điều này nhất quán với quan niệm Tiền khai khẩn - Hậu khai khẩn.
(4) Phải chăng đây là ngài Nguyễn Phục được thờ ở nghè Làng?
NGUYỄN PHỤC- TIỂU SỬ THEO AI
Nguyễn Phục không phải là quan văn của thời chúa Nguyễn (Đàng Trong) mà ông thực chất là một danh thần, quan văn chính trực thời Lê sơ dưới triều vua Lê Thánh Tông. Sự nhầm lẫn này thường xuất phát từ việc ông được thờ phụng rất rộng rãi tại miền Trung và miền Nam (vùng đất do các chúa Nguyễn khai phá) và được các triều đại chúa Nguyễn, nhà Nguyễn sau này liên tục truy phong sắc thần.
Thân thế và Sự nghiệp thời Lê Sơ
Nguồn gốc: Nguyễn Phục (còn gọi là Phục Công, hiệu Tùng Giang tiên sinh) quê ở làng Đoàn Tùng, huyện Gia Phúc (nay thuộc huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương). Học vị: Ông đỗ Hoàng giáp (Tiến sĩ đệ tam danh) năm 1453 dưới triều vua Lê Nhân Tông. Chức vụ: Ông từng giữ các chức vụ quan trọng như Chưởng viện Viện Hàn lâm, Sư phó (thầy dạy học của vua Lê Thánh Tông khi chưa lên ngôi) và Đại lý tự khanh. Năm 1470, khi vua Lê Thánh Tông thân chinh đi bình Chiêm Thành, Nguyễn Phục được giao nhiệm vụ Đốc vận quân lương. Khi qua cửa biển Tư Hiền (Thừa Thiên Huế), thuyền chở lương gặp bão lớn dữ dội. Để bảo toàn tính mạng cho binh sĩ và quân nhu, ông ra lệnh neo đậu chờ bão tan khiến quân lương đến trễ so với kỳ hạn. Do kỷ luật quân đội nghiêm khắc thời chiến, ông bị khép vào tội chết. Ngay sau khi lệnh chém được thi hành, vua Lê Thánh Tông hối hận phái người đem chiếu tha tội đến nhưng không kịp.
Sự hiển linh và Sự tôn kính của thời chúa Nguyễn - nhà Nguyễn.
Sau khi mất, sự chính trực và linh thiêng của ông được người dân dọc theo các cửa biển miền Trung tôn kính phụng thờ. Tước hiệu: Ông được phong là Phi Vận tướng quân hoặc Đông Hải Đại Vương. Thờ tự tại Đàng Trong: Khi người dân xuôi Nam khai hoang lập ấp dưới thời các chúa Nguyễn, tín ngưỡng thờ Nguyễn Phục đã theo dấu chân di dân bén rễ sâu sắc tại vùng đất mới. Các làng mạc Đàng Trong như Dương Xuân (Huế), Hội An (Quảng Nam), Đà Nẵng, cho đến các ngôi đình tại Nam Bộ đều lập miếu thờ ông làm Thành hoàng bổn cảnh để cầu mong sóng yên biển lặng. Sắc phong của triều Nguyễn: Nhận thấy tầm ảnh hưởng lớn của ông đối với tâm linh vùng biển duyên hải, các vua nhà Nguyễn sau này (như Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức) đã liên tục ban cấp sắc phong gia tặng mỹ hiệu cho ông để khẳng định sự chính thống.
(5) - Khai khẩn: Là người đầu tiên có công chiêu mộ lưu dân, phát hoang bụi rậm, biến đất hoang thành ruộng đồng để lập nên làng xóm. Do đứng đầu bảng phong khai khẩn, theo văn hóa miền Trung, ngài Trần Trọng được tôn kính là bậc Tiền hiền khai khẩn
- Đại lang ở đây được hiểu là người con trai cả hoặc ông lớn (người đức cao trọng vọng).
NGUYỄN VĂN HÙNG
30-4-23- Chỉnh sửa
ngày 11 - 8 - 2023 (Sau khi thăm và xem
bia mộ
làng), chỉnh sửa thêm năm 2026 (sau khi tham khảo tiểu sử Nguyễn Phục trên AI)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
PHỤ LỤC :
1. CÂU ĐỐI, HOÀNH PHI NGHÈ LÀNG PHÚ LIÊU
- Cổng ngoài thứ nhất:
* 萬 世 所 由 (佔?) 䀡 仰 - Vạn thế sở (nơi, chỗ) do (ở, tại) chiêm ngưỡng- (Muôn đời sẽ chiêm ngưỡng (hướng vọng và tôn kính) nơi đây)
二 氣 為 之 往 來 - Nhị khí vị (giúp cho) chi (đã) vãng lai- (Hai luồng khí Âm và Dương không ngừng qua lại, chuyển hóa lẫn nhau mà tạo nên vẹn toàn sự sống và vũ trụ)
- Cổng 2- Hai câu giữa:
* 日 月 祥 光 纔 普 炤 - Nhật nguyệt tường quang tài phổ chiếu- (Ánh sáng lành của mặt trời mặt trăng cùng chiếu soi rộng khắp)
乾 坤 瑞 氣 共 鍾(?)灵 - Càn khôn thụy (tốt lành) khí cộng chung (hợp lại) linh- (Khí tốt lành của trời đất hợp lại linh thiêng, hun đúc nên nhân tài)
* 四 家 功 德 同 天 地 - Tứ gia công đức đồng thiên địa- (Bốn nhà công đức (còn mãi) cùng trời đất)
双 廟 英 灵 自 古 今 - Song miếu anh linh tự cổ kim- (Hai miếu anh linh tự xưa nay)
- Các chữ triện trong hai miếu:
- Miếu bên tả (ngoài vào, đọc từ phải sang trái): TRẦN DƯƠNG
- Miếu bên hữu (ngoài vào, đọc từ trái sang phải: NGUYỄN PHAN
- Ở miếu Thành Hoàng:
* 英 灵 憑 岳 瀆 (?) - ANH LINH BẰNG NHẠC ĐỘC (Anh linh dựa vào núi cao lạch sâu- Sự linh thiêng và hiển hách của vị Thần được tụ hội, minh chứng từ linh khí của núi cao sông dài. Khẳng định uy lực có gốc từ Địa linh hội tụ (Sự linh thiêng của Thần được nuôi dưỡng, minh chứng bằng chính long mạch, sinh khí sông núi của vùng đất mà Ngài đang trấn giữ).
持 護(?) 足 江 山 - TRÌ HỘ TÚC GIANG SƠN- (Hộ trì đủ đầy (khắp) núi sông)
- Miếu khai khẩn bên tả (trong nhìn ra): 光 於 前 - QUANG Ư TIỀN- Rạng rỡ đời trước, Trước thì sáng sủa rực rỡ- Xưng tụng những người có công đầu khai hoang lập ấp)
靈 扶 蒙 帝
眷 - LINH PHÙ MÔNG ĐẾ QUYẾN Anh linh phù hộ độ trì, được ơn trên (Thượng đế/Hoàng đế) thương tưởng, đoái hoài mãi mãi
(Có thể hiểu do anh linh phù hộ độ trì nên được nhà vua thương tưởng (qua việc ban sắc phong khai khẩn- còn ghi lại ở bia chùa)).
功 髙 聚 族 成 - CÔNG CAO TỤ TỘC THÀNH (Công lao to lớn trong việc quy tụ dân cư, giúp các dòng tộc được hình thành và phát triển vững mạnh)
- Miếu khai khẩn bên hữu (trong nhìn ra): 開 必 先 - KHAI TẤT TIÊN (Mở mang, khai phá, việc gì cũng đều phải có người đi trước làm nền móng. Xưng tụng lớp người đi trước mở mang)
任 闢 開 先 步 - NHẬM TỊCH KHAI TIÊN BỘ (Đi trước đảm nhận việc khai phá)
寸 討 荷 洪 恩 - THỐN THẢO HẠ (hà) HỒNG ÂN (Tấc lòng nhỏ bé, thảo kính của con cháu/bề dưới xin được nghiêng mình nhận hoặc đền đáp ơn huệ to lớn như trời biển).
(?) Những dấu ? trong ngoặc (?) lưu ý đến sự khác biệt trong tài liệu Làng Phú Liêu qua tài liệu và sách báo xưa nay..
2- VĂN BIA DỰNG Ở CHÙA LÀNG
唘 定三 年仲秋- Khải Định Tam Niên Trọng Thu (Khải Định năm thứ 3 (1918), tháng 8)
勑 開 墾 陳 大 郎 爵(?)封 翊 保 中 興 𩄇 扶 尊 神 - Sắc Khai Khẩn Trần Đại Lang Tước Phong Dực Bảo Trung Hưng Linh Phù Tôn Thần
勑 開 墾 阮 大 郎 爵(?) 封 翊 保 中 興 𩄇 扶 尊 神 - Sắc Khai Khẩn Nguyễn Đại Lang Tước Phong Dực Bảo Trung Hưng Linh Phù Tôn Thần.
勑 開 墾 揚 大 郎 爵(?)封 翊 保 中 興 𩄇 扶 尊 神 - Sắc Khai Khẩn Dương Đại Lang Tước Phong Dực Bảo Trung Hưng Linh Phù Tôn Thần.
勑 開 墾 潘 大 郎 爵(?)封 翊 保 中 興 𩄇 扶 尊 神 - Sắc Khai Khẩn Phan Đại Lang Tước Phong Dực Bảo Trung Hưng Linh Phù Tôn Thần.
(Sắc ban Khai Khẩn cho ông lớn họ Trần (họ Nguyễn, họ Dương, họ Phan) tước phong vị thần có công "che chở, giúp đỡ vương triều lúc trung hưng và linh thiêng phù hộ cho nhân dân".(**)
夲 社 拝 誌 - Bổn xã bái chí (Làng chúng tôi lạy xin ghi lại)
-------------
