Thơ NGÔN CHÍ và TRIẾT LÍ XUẤT XỬ của NGUYỄN TRÃI

BÚT NGUYÊN TỬ

ảnh internet

            XUẤT (hành, nhập  thế  hoạt động)  và  XỬ (tàng, xuất thế, ẩn  dật)  là hai khái niệm  phổ   biến  trở thành  triết  lí nhân sinh  của tầng lớp  nho  sĩ. Nguyễn  Công Trứ  từng   viết  Hành tàng  bất nhị  kì  quan- Xưa nay  xuất  xử thường hai lối. Sĩ gặp  thời  vua  sáng tôi hiền, được  trọng   dụng, phát huy được tài  năng thì  làm  quan  không thời lui về   ẩn dật  để  di  dưỡng tinh thần,  giữ   gìn khí tiết. Có thể  nói như Lâm Ngữ Đường  là luôn có  sẵn  một ông Khổng  và một ông Lão trong con người nho sĩ.

ĐIỀU ĐÁNG LO

BÚT NGUYÊN TỬ

ảnh internet

          Trong miếu, người ta đắp tượng Hạc đứng trên lưng Rùa. Hạc được thế, nghênh ngang:

PHẠT CHÌM XUỒNG

TIỂU HÙNG TINH

ảnh internet

          Đệ tử ruột của đại thượng quan phạm pháp quả tang, ngài liền điện gọi ngay cho pháp quan đến để hiểu dụ:

CÁO ĐA CẤP

TIỂU TỬ VĂN

ảnh internet

          Bị Sói nhử lại gần và tóm, Cáo lạy lục xin tha mạng. Sói còn no, nghĩ mình  giết thịt mà không ăn cũng bỏ thêm uổng nhưng tha thì xưa nay chưa có tiền lệ, liền hạch Cáo:

ĐA NĂNG ĐẠI TIỆN

TIỂU HÙNG TINH

ảnh internet

Tam Giác kể rằng xưa có quan nọ đi may áo, tay thợ may hỏi ngài định may áo tiếp quan trên hay tiếp dân? Quan nọ sẳng giọng: - Tiếp ai việc gì đến ngươi, hỏi làm gì? Tay thợ may bảo nếu để mặc tiếp trên thì tôi may vạt trước ngắn hơn còn để tiếp dân thì tôi may vạt sau ngắn hơn. Vị quan tức thằng thợ may xỏ lá, bảo: - May cho ta cái áo để tiếp cả trên lẫn dưới. Tay thợ may chào thua.

          Lục Lăng nghe, hức một cái:

ĐIỀU ĐÁNG SỢ

BÚT NGUYÊN TỬ

ảnh internet

          Bãi cỏ xanh tươi, mỗi lần thoáng thấy bầy voi đi qua lại nhợt màu tái sắc. Lấy làm lạ mới hỏi:

ĐEM VỀ

TIỂU HÙNG TINH

ảnh internet

Ba Tam Giác triết lí:

- Voi, trâu bò, hươu nai…con yếu con mạnh là thế nhưng sống với nhau vẫn thuận thảo, không hiếp đáp nhau thế nhưng cọp beo, sói chồn…xuất hiện đâu là đó có chết chóc. Vì sao?

Sáu Lục lăng hất hàm:

PHÉP KÉO THEO

TIỂU HÙNG TINH

ảnh internet

          Điền Văn con Điền Anh, thấy cha làm quan mà hay thu vén vụ lợi, món  gì cũng cắp tha về nhà bảo để dành lo cho con cho cháu. Một hôm thư nhàn, Điền Văn hỏi cha:

ĐÁNH RẮN

TIỂU HÙNG TINH

ảnh internet

          Do thói ăn như cuốn nói như leo làm như mèo… mà Rồng Thìn bị đánh tơi tả. Đến phiên Rắn Tị lên, trước  khi xuất quân, rắn chúa tập họp quân tướng rút kinh nghiệm, dặn dò:

ĐƯỜNG LỐI NGÕ

TIỂU HÙNG TINH

ảnh internet

          Đường, Lối và Ngõ là bạn đồng môn cùng học khoa lãnh chỉ. Nói về điều tâm đắc của mình, Đường bảo: