ảnh AI
NHÂN: Chỉ người, những gì thuộc về con người, loài người và
lòng thương người, đạo làm người.
Nhân
đọc thành NHƠN có thể do biến
âm vùng miền hoặc đọc chệch
vì kiêng tên thụy của Nhân Chiêu Vương
Nguyễn Phúc Lan (vị chúa Nguyễn thứ 3), Nguyễn Quảng Nhân Hoàng Đế (Gia Long), Nguyễn Hiển Nhân Hoàng Đế (Minh Mạng).
NHÂN…
- Nhân
ái: Lòng thương yêu con người.
- Nhân
bản: Bản chất người. Tư tưởng lấy con người làm gốc, lấy giá trị và hạnh
phúc của con người làm mục tiêu tối cao.
- Nhân
cách: Tính cách và đạo đức
con người.
- Nhân
chi sơ tính bổn thiện (Mạnh Tử): Người
sinh ra tính vốn
thiện, cần dùng lễ nghi
phép tắc để giáo dục. Nhân
chi sơ tính bổn ác (Tuân Tử): Cần
dùng hình pháp để trị. Nhân
chi sơ bổn vô tính (Cáo Tử): Tính người
như dòng nước vũng, bờ mở phía đông thì chảy về đông, bờ mở phía tây thì chảy về
tây. Tư tưởng này giống
học thuyết Tabula Rasa (Tờ giấy trắng). Ông cho rằng tâm trí con người
khi sinh ra hoàn toàn trống rỗng.
- Nhân
chính: Chính sách cai trị bằng lòng nhân ái, lấy dân làm gốc (dân bản) theo
Mạnh Tử.
- Nhân chứng: Người làm chứng trong một sự việc hay vụ án.
- Nhân
công: Số công lao động.
- Nhân
dân: Tập hợp đông đảo những người thuộc mọi giai cấp, tầng lớp, thành phần
xã hội, dân tộc, tôn giáo cùng sống trong một khu vực địa lý hoặc một quốc gia.
- Nhân dân công xã: Cấp hành chính và tổ chức kinh tế - xã hội nông thôn cao nhất tại Trung Quốc từ năm 1958 đến năm 1983.
- Nhân
diện: Mặt người. Nhân diện đào hoa
tương ánh hồng (Mặt người cùng hoa
đào lồng bóng) (Thôi Hộ).
- Nhân
dục vô nhai: Lòng tham muốn của con
người không có giới hạn.
- Nhân
đại: Đại hội Đại biểu Nhân dân, Tổ chức
quốc hội của Trung Quốc (gọi tắt).
- Nhân
đạo: Đạo làm người (≠ Vô đạo), (≠ Vô nhân đạo). Nhân đạo (Humanity): Lòng yêu thương, tôn trọng và bảo
vệ giá trị của con người.
- Nhân điện (Trường sinh học): Bộ môn thực hành
tâm thức, thiền định và khí công dựa trên quan niệm rằng cơ thể con người có một
nguồn năng lượng điện sinh học riêng biệt. Người tập bộ môn này tin rằng có thể
thu hút năng lượng từ vũ trụ để tự chữa bệnh cho bản thân và truyền năng lượng
để hỗ trợ sức khỏe cho người khác.
- Nhân
định thắng thiên: Người định thắng
trời. Xưa nay nhân định thắng
thiên cũng nhiều (Nguyễn Du, Kiều)
- Nhân
đức: Phẩm chất đạo đức cao đẹp của con người, thể hiện qua lòng nhân ái, sự
vị tha và hành động làm điều thiện.
- Nhân
giả nhạo sơn, trí giả nhạo thủy: Người nhân thích núi
(tĩnh), người trí thích biển (động)(Khổng
Tử)
- Nhân
giả thọ, trí giả lạc: Người nhân thì sống thọ, người trí thì vui vẻ (Khổng
Tử)
- Nhân
gian: Cõi người.
- Nhân
hậu: Hiền lành, giàu lòng thương người và sống có đức.
- Nhân
hiếu: Sự kết hợp giữa lòng nhân ái đối với đồng loại (Nhân) và lòng hiếu thảo
đối với cha mẹ, tổ tiên (Hiếu). Nho gia quan niệm Hiếu là gốc của Nhân.
- Nhân
hòa: Sự hòa hợp giữa con người cuộc
sống.- Thiên thời địa lợi nhân
hòa.
- Nhân hóa: Biện pháp tu từ cho
loài vật, đồ vật mang tính cách người (Thường sử dụng trong
thể loại Ngụ ngôn)
- Nhân
họa: Tai họa do chính con người gây ra (như chiến tranh, phá rừng…)
- Nhân
Hoàng: Một trong Tam Hoàng (gồm Thiên Hoàng, Địa Hoàng và Nhân Hoàng). Theo
một số thuyết trong cổ thư như Thế bản, Nhân Hoàng được đồng nhất với Hiên Viên
thị (tức Hoàng Đế). Ở một số dị bản khác trong thần thoại, Tam Hoàng gồm Thiên
Hoàng Phục Hy, Địa Hoàng Nữ Oa, và Nhân Hoàng Thần Nông
- Nhân
kiệt - Địa linh sinh nhân kiệt:
Đất thiêng sinh người tài.
- Nhân
luân: Những quy phạm đạo đức, trật tự và luân thường đạo lý điều chỉnh các
mối quan hệ người- người trong xã hội. Ngũ
luân: 5 mối quan hệ cơ bản
trong xã hội phong kiến: Quân thần
(Vua- tôi), Phụ tử (Cha- con), Phu phụ (Chồng- vợ), Huynh đệ (Anh- em), Bằng hữu (Bạn bè).
- Nhân
lực – Nguồn nhân lực: Nguồn lực con người bao gồm cả thể lực, trí lực, kỹ
năng và kinh nghiệm tiềm ẩn trong mỗi cá nhân, có khả năng huy động để phục vụ
cho hoạt động kinh tế - xã hội hoặc một tổ chức cụ thể.
- Nhân
nghĩa: Đạo nghĩa làm người.
- Nhân Nghĩa Lễ trí Tín: Ngũ thường. - Già nhân nghĩa non vợ chồng:
Nam nữ không hôn thú sống chung với
nhau.
- Nhân
ngư = Mĩ nhân ngư = Nàng tiên cá.
- Nhân
quần: Loài người, nhân loại, quần chúng hoặc một đoàn người đông đảo chung
sống với nhau trong xã hội. Tạo
phúc nhân quần: Đem lại hạnh phúc
cho công đồng, xã hội.
- Nhân quyền: Quyền con người được luật hóa một cách rõ ràng và mang tính toàn cầu. Đó là những quyền bẩm sinh, tối cao mà mọi cá nhân đều được hưởng.
- Nhân
sĩ: Những người có học thức, có danh
vọng, uy tín và vị thế cao trong xã hội.
- Nhân
sinh: Đời người, cuộc sống của con người hoặc sự sinh tồn của con người
trên thế gian. Nhân sinh quan: Quan niệm sống. Nhân
sinh tự cổ thùy vô tử, Lưu thủ đan tâm
chiếu hãn thanh (Văn Thiên Tường, Quá
Linh Đinh dương, Đi qua biển Linh Đinh). Cuộc nhân sinh chừng bảy tám chín mười mươi,Mười lăm trẻ, năm mươi già,
không kể (Nguyễn Công Trứ, Chữ nhàn).
Nhân sinh quý thích chí (Sống ở đời cốt
ở chỗ được thỏa chí mình) và Nhân sinh bất
hành lạc, thiên tuế diệc vi thương (Người sống không biết tạo niềm vui thì
dẫu sống nghìn tuổi cũng như chết non) (Nguyễn Công Trứ).
- Nhân
sự: Tổng hợp toàn bộ lực lượng lao động gồm con người, trí tuệ, kỹ năng và
sức lao động làm việc trong một tổ chức, doanh nghiệp, ngành kinh tế hoặc quốc
gia.
- Nhân
tạo: Do con người tạo ra đối lập với
trí tuệ tự nhiên của sinh vật. Trí tuệ nhân tạo (AI- Artificial
Intelligence): Ngành khoa học máy tính chuyên tạo ra các hệ thống, máy móc có
khả năng mô phỏng trí thông minh của con người. AI giúp máy tính có thể tự học
hỏi, suy luận, giải quyết vấn đề, hiểu ngôn ngữ tự nhiên và đưa ra quyết định độc
lập. Người Nhật và Trung Quốc gọi là Nhân công trí năng, Tổng thống
Mĩ D. Trumb đề nghị đổi tên
thành Siêu trí tuệ (Supper Intelligence).
- Nhân
tâm: Lòng người - Nhân tâm li tán: Lòng người lìa tan. - Thu phục nhân tâm: Thu phục lòng
người. - Đắc nhân tâm: Được
lòng người. - Phụ nhân tâm:
Lòng dạ
đàn bà. Mãnh hổ khẩu trung kiếm, Trường xà vĩ
thượng châm. Lưỡng ban do vi độc, Tối độc phụ nhân tâm (Kiếm trong miệng cọp, Kim trên môi rắn dài. Cả
hai thứ đều độc nhưng độc hơn cả là
lòng dạ đàn bà (Cổ
thi).
- Nhân
thân: Thuộc tính phi vật chất gắn liền với một cá nhân (như họ tên, quốc tịch,
danh dự, nhân phẩm) không thể chuyển nhượng hay định giá bằng tiền
- Nhân
thần: Những vị thần có nguồn gốc ban đầu là con người thật. Nhờ những công
lao to lớn, phẩm hạnh cao đẹp hoặc sự hiển linh mà sau khi qua đời họ được cộng đồng tôn kính, thờ phụng và
thần thánh hóa.
- Nhân
thế: Cõi đời. Lìa xa nhân thế: Chết.
- Nhân
tình: Tình người - Nhân tình thế
thái: Tình người, thái độ cuộc đời (tỏ ý chê trách thế tình bạc bẽo). Thế sự người no ổi tiết bảy, Nhân tình ai ủ cúc mồng mười (Ổi tháng bảy chín ngon, Cúc mồng mười tháng chín nở không đúng dịp) người hợp thời, gặp thời, đang đắc thế thì được mọi người săn đón, trọng dụng; người lỡ thời, thất thế, già yếu hoặc không còn hợp thời cuộc thì lạnh nhạt, bị bỏ quên (Nguyễn Trãi, Ngôn chí, Quốc âm thi tập).
- Nhân
tính: Tính người (≠ Thú tính) (≠ phi nhân tính).
- Nhân
trắc- Nhân trắc học (Anthropometry):
Ngành khoa học nghiên cứu, đo lường và phân tích các kích thước, tỷ lệ, hình dạng
cũng như đặc điểm hình thái của cơ thể con người.
- Nhân trị: Học
thuyết do Khổng Tử khởi xướng. Trị quốc lấy chữ "Nhân" và "Đức"
làm gốc (đức trị), dùng lễ nghĩa để giáo hóa con người. Phân biệt với Pháp
trị: Học thuyết của trường phái Pháp gia (tiêu biểu là Thương Ưởng, Hàn
Phi Tử) thời Chiến Quốc. Tư tưởng cốt lõi là dùng "Pháp" (luật pháp
công bằng), "Thuật" (mưu lược quản lý) và "Thế" (quyền lực)
để duy trì trật tự xã hội. Hệ thống thưởng phạt phải phân minh, "pháp
không vị tình".
- Nhân trung: Đường rãnh nhỏ nằm thẳng đứng ở giữa
môi trên và dưới chóp mũi.
- Nhân
từ: Lòng bao dung, thương xót và sẵn sàng tha thứ.
- Nhân
tướng- Nhân tướng học: Bộ môn coi tướng người.
- Nhân thần: Những vị thần có nguồn gốc ban đầu là
con người bằng xương bằng thịt. Sau khi qua đời, nhờ những công lao to lớn, phẩm
hạnh cao đẹp hoặc sự hiển linh mà họ được cộng đồng tôn kính, thờ phụng và thần
thánh hóa
- Nhân
vật: Người hoặc vật mang tính cách
người trong tác phẩm nghệ thuật.
- Nhân
văn: Những giá trị văn hóa, tinh thần và đạo đức tạo nên vẻ đẹp cao quý của
con người.
- Nhân Văn - Giai Phẩm là tên một
phong trào văn hóa mang xu hướng chính trị của một bộ phận văn nghệ sĩ và trí
thức tại miền Bắc Việt Nam dưới chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, diễn ra
từ năm 1955 đến năm 1958. Một trong những
sự kiện văn hóa – chính trị lớn và phức tạp nhất trong lịch sử văn học nghệ thuật
Việt Nam hiện đại.
- Nhân
vị: Cách gọi hoán dụ hoặc đọc chệch của Nhân bào/Nhân tử – tức là nhau thai
của con người (trong Đông y gọi là Tử hà sa hoặc Nhân bào).
- Nhân
vị (Person) theo Triết học Nhân vị (Personalism) và Thần học Công giáo: Cái
làm nên giá trị độc nhất, phẩm giá và tư cách tối cao của con người đó. Mỗi con
người là một nhân vị duy nhất, không thể thay thế, không thể bị xem như một món
hàng hay công cụ.
- Nhân
vô thập toàn: Không ai mười phần
hoàn hảo (không khiếm khuyết này thì khiếm khuyết khác).
… NHÂN…
- Ác nhân: Kẻ ác.
- Ái
nhân: Yêu người. Phàn Trì hỏi Khổng Tử thế nào là Nhân (đức tính tối cao của
người quân tử), Khổng Tử đã trả lời ngắn gọn trong 2 chữ: "Ái nhân".
- Ân
nhân: Người ơn.
- Băng
nhân: Người làm mối cho lứa đôi nam nữ. Ngõ
lời nói với băng nhân, Tiền trăm lại cứ
nguyên ngân phát hoàn (Nguyễn Du, Kiều)
- Bất
nhân thất đức: Tàn ác, không có tình người.
- Chính
nhân quân tử: Người cao thượng, đứng
đắn.
- Chứng
nhân: Người làm chứng. - Chứng nhân thế
kỉ: Người sống và chứng kiến mọi sự
kiện trọng đại trong cả thế
kỉ.
- Đại
nhân: Hạng người thuộc
diện quý ông, quý ngài, Sir…
- Gia
nhân: Người phục dịch, làm thuê trong nhà.
- Hại
nhân nhân hại: Hại người thì bị người hại lại (quả báo). Nàng rằng: Lồng
lộng trời cao, Hại nhân nhân hại sự nào
tại ta? (Nguyễn Du, Kiều). Nhân hại
nhân, hại bất tử; thiên hại nhân, bất hoạt giả: Người hại người, hại không
chết; trời hại người, không sống nổi = Người hại không bằng
trời hại.
- Hầu nhân: Người hầu. Người khỉ.
- Hiền
nhân: Người hiền. Hiền nhân quân tử ai mà chẳng, Mỏi gối chồn chân cũng muốn trèo (Hồ Xuân
Hương, Đèo Ba Giội).
- Khắc kỉ phục lễ vi nhân: Nghiêm khắc sửa mình, theo lễ đó là đạo
nhân (Khổng Tử, Luận ngữ, thiên
Nhan Uyên).
- Kỉ sở bất dục vật thi ư nhân: Điều
mình không muốn thì đừng làm cho người khác (Khổng Tử, Luận ngữ)
- Mĩ nhân:
Người đẹp. Mĩ nhân tự cổ như lương tướng, bất
hứa nhân gian kiến bạch đầu: Ngày xưa người
đẹp như tướng giỏi, Không để nhân gian thấy bạc đầu (Triệu Diễm Tuyết nữ sĩ, Họa
Tra Vi Nhân điệu vong thi). Mĩ nhân còn có nghĩa người tri kỉ: Vọng mĩ nhân hề thiên nhất phương: Ngóng người
tri kỉ (chừ) trời một phương (Tô Đông
Pha, Tiền Xích Bích phú). Xa xưa hơn còn
mang ý chỉ
nhà vua hoặc lí tưởng cao đẹp.
- Mưu
sự tại nhân thành sự tại thiên: Mưu tính tại người thành công do trời.
- Nhân toán
bất như thiên toán: Người tính không
bằng trời tính.
- Nghệ
nhân: Người có tay nghề bậc thầy trong một ngành nghề thủ công, mỹ nghệ hoặc
nghệ thuật truyền thống.
- Nghĩa
nhân (xem Nhân nghĩa)
- Phạm
nhân: Người phạm tội.
- Phu
nhân: Danh xưng đối với vợ
các quan chức cấp lớn. Một thứ bậc đối với
vợ các ông vua ở Trung Hoa xưa.
- Quân
nhân: Người lính.
- Quý
nhân phù
trợ: Được người đáng tôn quý
giúp đỡ.
- Sát
nhân: Giết người. Sát nhân giả tử: Giết người phải đền mạng.
- Sơn
nhân: Người ở vùng rừng (miền sơn cước).
- Tài
nhân: Nghệ sĩ, tài tử.
- Tài
tử giai nhân: Thành ngữ dùng để chỉ
cặp đôi hoàn hảo, lý tưởng theo quan niệm thẩm mỹ và văn hóa Á Đông xưa, trong
đó chàng trai là người có tài năng xuất chúng (tài tử), còn cô gái là người có
nhan sắc tuyệt mỹ và đức hạnh cao quý (giai nhân). Dập dìu tài tử giai nhân
(Nguyễn Du, Kiều)
- Tam nhân hành tắc hữu ngã sư yên: Ba người cùng
đi ắt có người làm thầy ta (Khổng
Tử, Luận ngữ).
- Tao nhân mặc khách: Những người có tài sáng tác hoặc có tâm hồn thanh tao phong nhã, sành văn chương, thi ca. Dập dìu mặc khách tao nhân, Cỏ hoa cũng muốn lây phần phong lưu (Khuyết danh).
- Tân nhân (Tân nương): Cô dâu. Tân
giai nhân: Cô dâu đẹp.
- Tăng
nhân: Thầy tu
- Tha
nhân: Người khác. - Địa ngục là tha
nhân (Hell is other people) (J.P.Satre): Câu này thường bị hiểu lầm là người
khác đem lại sự khốn khổ cho ta. Nhưng ý nghĩa đích thực của nó là: Chúng ta
thường xuyên đánh mất tự do của chính mình vì quá bận tâm đến sự phán xét, cái
nhìn của người khác.
- Thánh
nhân: Những người tài đức
siêu việt được tôn xưng.
- Thân
nhân: Người thân thích. Về pháp lí
là những người có mối quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng gần gũi với
một cá nhân.
- Thần
nhân: Chỉ những bậc tiên thánh, đấng thần siêu phàm có hình dáng con người.
- Thế
nhân: Người đời. ...Ta đi nhưng biết về đâu chứ? Đã dấy phong
yên lộng bốn trời. Thà cứ ở đây ngồi giữa chợ, Uống say mà gọi thế nhân ơi!
(Nguyễn Bính, Hành phương Nam)
- Thi
nhân: Nhà thơ.
- Thiên
nhân: Trời và người.
- Thiên Nhân hợp
nhất: Trời và người hợp làm một. - Thiên
Địa Nhân: Tam tài. Các khái niệm triết
học, vũ trụ quan và nhân sinh quan cốt lõi của văn hóa Đông Á (đặc biệt là Nho
giáo và Đạo giáo).
- Thương nhân: Người buôn bán.
- Thường trú nhân: Chứng nhận lưu trú
thường xuyên cho một số người nhập
cư đủ
điều kiện ở Mĩ (được cấp thẻ
xanh).
- Tiên
nhân: Người đời trước (trong gia
đình).
- Tiền
nhân: Người đời trước (trong
xã hội). Tiếp nối tiền nhân.
- Tiểu
nhân đắc chí: Kẻ có tư cách nhỏ nhen hèn hạ gặp thời được thế trở nên hợm hĩnh, kiêu ngạo.
- Tình
nhân: Người tình. - Ngày lễ Tình nhân
(Valentine's Day) 14-2 hằng năm, ngày thế
giới tôn vinh tình yêu lứa đôi, tình cảm giữa các cặp tình nhân và rộng hơn là
tình cảm bạn bè, gia đình.
- Tội
nhân thiên cổ: Người có tội ngàn đời.
- Tôn
nhân: Người đáng tôn kính. Tôn Nhơn phủ: Phủ lo việc hoàng tộc
thời nhà Nguyễn.
- Tứ
nhân bang: Còn gọi là "Bè lũ bốn tên", là cụm từ chỉ một nhóm
lãnh đạo cực tả, lộng quyền thuộc Đảng Cộng sản Trung Quốc, hoạt động tích cực
và nắm giữ quyền lực tối cao trong giai đoạn sau của cuộc Cách mạng Văn hóa gồm
Giang Thanh, Trương Xuân Kiều, Vương Hồng Văn, Diêu Văn Nguyên.
- Văn nhân - Văn nhân tài tử: Thành ngữ dùng để chỉ những trí thức,
nghệ sĩ có học vấn cao, tài năng thiên bẩm xuất chúng trong các lĩnh vực văn
chương, nghệ thuật, thơ ca và hội họa.
5-11-26
Tham khảo thêm mục CHỮ NGHĨA theo link:
https://butnguyentu.blogspot.com/p/blog-page_5.html

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét