BÚT
NGUYÊN TỬ
ảnh AI
DÂN…
- Dân anh chị: Dân du đãng,
dao búa.
- Dân bất khả giáo hoặc Hạ ngu bất dịch: Quan niệm của
một số Nho gia ám chỉ những hạng
người có nhận thức quá thấp kém hoặc quá bướng bỉnh, không thể dùng lễ trị hay
đức trị để cảm hóa mà bắt buộc phải dùng hình phạt (pháp luật nghiêm khắc) để
răn đe.
- Dân
biển: Dân ở biển, thường làm nghề
đánh bắt cá.
- Dân
biết, Dân bàn, Dân
làm, Dân kiểm tra: Phương châm ban
hành theo Chỉ thị số 53-CT/TW Ngày 28/11/1984
của Ban Bí thư Trung ương ĐảngCS VN (khóa V). Đến ĐH 13 (2021) thêm vế:
Dân thụ hưởng.
- Dân biểu: người do cử tri (Nhân dân)
trực tiếp bầu ra nhằm thay mặt họ trong các cơ quan lập pháp như Nghị viện hay
Quốc hội. xe dân biểu: Cách nói tếu
táo chỉ
xe đạp ôm, dân biểu chở đi đâu
thì chở đi đó.
- Dân
binh: Chỉ lực lượng vũ trang quần chúng gồm các binh lính không chuyên tại
địa phương, không thuộc quân đội chính quy.
- Dân cày: Nông dân.
- Dân chài: Dân đánh cá trên sông hồ.
- Dân chợ: Thị dân
- Dân chơi: Kẻ chơi bời, phá tán.
- Dân chủ: Hình thức tổ chức thiết chế
chính trị của xã hội, trong đó quyền lực tối cao thuộc về nhân dân.
- Dân chủ đại nghị: Hình thức dân chủ trong đó người
dân không trực tiếp điều hành công việc nhà nước, mà thông qua lá phiếu để bầu
ra các đại biểu thay mặt mình quyết định các vấn đề của quốc gia.
- Dân chủ thực sự: Đối nghịch với Dân chủ hình thức hoặc Dân
chủ giả hiệu
- Dân chủ tư sản
(Dân chủ tự do): Xây dựng trên nền tảng
đa đảng cạnh tranh quyền lực, vận hành theo cơ chế "tam quyền phân lập"
(lập pháp, hành pháp và tư pháp độc lập để kiềm chế lẫn nhau) và nhấn mạnh tối
đa vào quyền tự do cá nhân và sở hữu tư nhân.
- Dân chủ vô sản (Dân chủ XHCN): Xác định quyền lực nhà
nước thuộc về nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, chú trọng vào
việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân thông qua cơ chế quản lý của Nhà nước,
hướng tới sự đồng thuận xã hội và công bằng bình đẳng cho giai cấp lao động.
- Dân chúng (Chúng dân): Nhân dân nói chung.
- Dân công - Dân công vận tải - Dân công
hỏa tuyến: Người dân tham gia phục vụ
chiến trường.
- Dân
di cư (Di dân): Dân dịch chuyển từ vùng này qua
vùng khác vì các lí do
kinh tế hoặc xã hội.
- Dân dĩ thực vi thiên: Lịch Tự Cơ nói:
Bực thiên tử lấy dân làm trời, mà dân thì lấy ăn làm trời (Sử Ký, Lịch Sinh liệt
truyện).
- Dân
đen con đỏ (Lê dân xích tử): Cụm từ cổ dùng để chỉ tầng lớp nhân dân lao
động nghèo khổ. Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, Vùi con đỏ xuống
dưới hầm tai vạ (Nguyễn Trãi, Bình
Ngô đại cáo). Nỡ để dân đen mắc nạn này (Nguyễn Đình Chiểu, Chạy Tây).
- Dân dã: Người dân sống
mộc mạc ở vùng
quê.
- Dân gian - Văn hóa (văn học, văn nghệ,
nghệ thuật) dân gian: Thuật ngữ chỉ những giá trị văn hóa, tri thức, nghệ thuật
và phong tục do tầng lớp nhân dân lao động bình dân sáng tạo, lưu truyền, truyền
miệng từ đời này sang đời khác.
- Dân giàu nước mạnh: Dân phú quốc cường.
- Dân
gốc (Dân bản địa- Dân bản xứ):
Dân sống lâu đời ở một
vùng nào đó.
- Dân
gộc, Dân nòi: Dân cốt cán giữ gìn
bảo vệ
một vùng nào đó.
- Dân lập- Trường dân lập: Một loại trường
do dân tự nguyện đóng góp xây dựng
(Không dựa vào ngân sách, kinh phí nhà nước), thực ra là một loại
trường tư khi nhà nước chưa
có chủ trương cho mở trường tư.
- Dân luận: Dư luận
xã hội.
- Dân luật: Luật điều chỉnh các quan hệ dân sự giữa các cá nhân, tổ chức.
- Dân nghèo: Bần dân.
- Dân ngu khu đen: Dân bần cùng, it học.
- Dân ngụ cư: Dân có tổ tiên tới ở sau khi đã thành lập làng.
- Dân nguyện: Nguyện vọng dân chúng.
- Dân nhập cư: Di dân (hợp pháp hay không hợp pháp) vào một
nước khác.
- Dân quân du kích: Lực lượng bán quân sự ở
địa phương, dân tham gia hoạt động vũ trang trong chiến tranh.
- Dân quê: Dân ở làng
thôn, phân biệt với Dân thành thị (Thị dân)
- Dân
quyền: Các quyền tự do chính trị và xã hội cơ bản của một công dân, được
pháp luật bảo vệ để chống lại bất kỳ sự phân biệt đối xử hoặc xâm phạm trái
phép nào từ phía chính quyền, tổ chức hoặc các cá nhân khác.
- Dân quốc: Dịch từ thuật ngữ "Republic" (Cộng hòa), dùng để chỉ một
thể chế nhà nước mà chủ quyền tối cao thuộc về nhân dân, quyền lực không nằm
trong tay một vị vua chúa cha truyền con nối mà thuộc về các cơ quan đại diện
do dân bầu ra. - Trung Hoa Dân Quốc được chính thức thành lập vào ngày 1-1- 1912
sau Cách mạng Tân Hợi bởi nhà cách mạng Tôn
Trung Sơn. Sau năm 1949, thu hẹp phạm vi quản lý về đảo Đài Loan và một số đảo
nhỏ xung quanh (như Bành Hồ, Kim Môn, Mã Tổ)
- Dân
ruộng dân vườn: Dân làm ruộng,
làm vườn.
- Dân sinh: Đời sống dân.
- Dân sự: Chỉ tất cả các mối quan hệ, hoạt động giữa các cá nhân, tổ chức, hoặc
cộng đồng với nhau trên cơ sở bình đẳng, tự nguyện, không mang tính chất hình sự
(tội phạm) và không liên quan đến lĩnh vực quân sự (bình sĩ, quốc phòng).
- Dân tình: Tình cảm người dân. Dân tình ta (ca) thán.
- Dân tộc: Toàn bộ cộng đồng người sinh sống trên một lãnh thổ quốc gia nhất định,
gắn kết với nhau bởi các mối quan hệ chính trị, kinh tế, luật pháp và vận mệnh
lịch sử chung, cấu thành nên một nhà nước độc lập.
- Dân tộc (Sắc tộc): Một cộng đồng người
được hình thành một cách ổn định trong lịch sử, có chung ngôn ngữ, văn hóa,
phong tục tập quán và ý thức tự giác tộc người. Dân tộc thiểu số (ít người).
-
Dân tộc chủ nghĩa: Hệ tư tưởng chính trị và phong trào xã hội nhấn mạnh vào
lòng trung thành, sự cống hiến của cá nhân đối với quốc gia - dân tộc của mình.
Nó đặt lợi ích, chủ quyền và bản sắc văn hóa của quốc gia lên trên hết. Khẩu hiệu: Tổ
quốc trên hết, dân tộc trước hết!
-
Dân tộc thượng đẳng: Hệ tư tưởng ngụy
khoa học và phân biệt chủng tộc cực đoan, tự cho rằng một nhóm người hoặc sắc tộc
cụ thể sở hữu những phẩm chất vượt trội hoàn toàn về sinh học, trí tuệ, và văn
hóa so với phần còn lại của nhân loại. Khái niệm này gắn với Adolf Hitler, lãnh
tụ Đức Quốc Xã.
- Dân
trí: Trình độ hiểu biết, nhận thức, văn hóa và năng lực tư duy của đại
đa số người dân trong một xã hội. Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh (chủ trương
của Phan Châu Trinh).
- Dân trị chủ nghĩa: Tư tưởng của Phan Châu Trinh, quan điểm thay thế chế độ quân chủ chuyên chế (vua trị) bằng chế độ dân chủ và pháp trị.
- Dân túy- Chủ nghĩa dân túy: Chiến lược,
khuynh hướng hoặc hệ tư tưởng chính trị dựa trên việc lôi kéo, khai thác tâm lý
của đám đông quần chúng bình dân, đặt họ vào thế đối đầu trực tiếp với "giới
tinh hoa" quyền lực. Các nhà chính trị dân túy thường xây dựng hình ảnh bản
thân là "người duy nhất đại diện cho tiếng nói đích thực của nhân
dân" để chống lại hệ thống thể chế hiện hành bị cho là tham nhũng, độc
đoán hoặc xa rời thực tế.
- Dân vận: Vận động dân chúng.
- Dân vệ: Dân chúng tự vệ, một lực lượng
võ trang địa phương trước đây (về sau gọi là nghĩa quân) ở
miền Nam VN.
- Dân vi bang bản: Dân là
gốc nước.
- Dân
vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi
khinh: Dân quý nhất, thứ đến là đất
nước, vua chỉ được
xem nhẹ (Mạnh Tử)
- Dân ý- Trưng cầu dân ý: Hình thức dân chủ trực tiếp cao nhất,
trong đó Nhà nước tổ chức để cử tri cả nước đi bỏ phiếu biểu quyết nhằm trực tiếp
quyết định các vấn đề đặc biệt quan trọng của quốc gia
… DÂN…
- Ái dân: Yêu
dân. Trẫm yêu thương dân như yêu
con trẫm vậy (Lê Thánh Tông).
- An (Yên) dân: Việc
nhân nghĩa cốt ở yên dân, Quân điếu
phạt trước lo trừ bạo (Nguyễn Trãi, Bình Ngô đại cáo).
- Bình dân: Dân thường. - Bình dân học vụ, Lớp học bình dân: Phong trào, tổ chức giáo dục sơ đẳng
nhắm xóa nạn mù chữ, biết đọc biết viết
biết bốn phép tính… Giá cả bình
dân: Giá rẻ, hợp với túi
tiền người nghèo. - Phong trào Mặt trận Bình dân ở Pháp (1936) thiết lập
nên một chính phủ do Thủ tướng Léon Blum lãnh đạo. Chính phủ Mặt trận Bình dân
đã thực hiện những cải cách mang tính bước ngoặt, đặt nền móng cho chế độ phúc
lợi xã hội hiện đại của Pháp.
- Công dân: Cá nhân có quốc tịch của một
hoặc nhiều quốc gia nhất định và được hưởng các quyền lợi cũng như phải thực hiện
các nghĩa vụ pháp lý đối với nhà nước đó.
- Công
an nhân dân- Quân đội nhân dân- Tòa
án nhân dân- Viện Kiểm sát nhân dân: Tên một số tổ chức, lực lượng trong chế độ XHCN gắn với hai tiếng nhân dân.
- Công khai dân chủ: Công khai cho mọi người dân đề biết để góp ý.
- Của dân, do dân, vì dân (Of the people, by the people, for the people): Phương châm dân chủ từ Diễn văn Gettysburg lịch sử của Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln.
- Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn
lần dân liệu cũng xong: Hai câu hò vè của nhà thơ Thanh Tịnh (Trần Văn Ninh).
Nguyên văn: Dễ trăm lần không dân cũng chịu, Khó vạn lần dân liệu cũng xong.
Dân no thì lính cũng no, Dân reo lập nghiệp, lính hò lập công... (Dân no thì
lính cũng no, 1948).
- Di dân: Sự chuyển dịch dân từ vùng này qua vùng khác. - Di dân tự do: Dân chúng tự chuyển dịch vùng cư trú mà không qua chính quyền. - Di dân lậu: Di dân bất hợp pháp vào nước khác.
- Diêm dân: Dân làm muối.
- Đầy tớ
dân: Xuất từ bài viết "Chính phủ là công bộc của dân" trên Báo
Cứu quốc ngày 19/9/1945 và đặc biệt là trong "Thư gửi Ủy ban nhân dân các
kỳ, tỉnh, huyện và làng" ngày 17/10/1945 của Hồ Chí Minh.
- Giáo
dân: Dân theo đạo Ki Tô không thuộc hàng tu sĩ.
- Hái hoa dân chủ: Trò chơi tập thể, người chơi ngắt một
bông hoa trên cây giả rồi trả lời hoặc làm theo yêu cầu được ghi
trên mảnh giấy gắn trên đó.
- Ích chưng dân: Quốc kế binh cường chăng có chước, Bằng
tôi nào thuở ích chưng dân: Chẳng có kế sách giúp nước làm cho binh mạnh, Làm bề tôi (quan) như vậy chẳng ích gì cho dân (Nguyễn Trãi, Quốc
âm thi tập, Trần tình 1).
- Mị
dân: Lừa dối dân. Dối trời lừa dân đủ
muôn nghìn kế (Nguyễn Trãi, Bình
Ngô đại cáo).
- Ngu dân: Làm cho dân ngu dốt để cai trị.
- Ngư dân: Dân làm nghề đánh cá.
- Nhà
giáo nhân dân: Danh hiệu cao nhất tấn
phong cho người làm trong ngành giáo dục.
- Nhân dân: Người dân nói chung.
- Nhân dân cách mạng: Người
dân tham gia cách mạng. - Đảng Nhân dân cách mạng miền nam VN: Tên gọi Đảng Lao
Động VN khu vực miền Nam (do Trung ương Cục miền Nam- Cục R phụ trách).
- Nhân dân công xã: Cấp hành chính và tổ chức kinh tế - xã hội nông thôn cao nhất tại Trung Quốc từ năm 1958 đến năm 1983.
- Nhân dân tự vệ: tên gọi của lực lượng dân quân bán thời
gian cấp làng xã của VNCH tại miền Nam Việt Nam, thành lập và phát triển sau năm 1968.
- Nông
dân: Dân làm ruộng, có nơi gọi
là Dân ruộng.
- Phòng thủ dân sự: Tổ chức hoạt động dựa vào lực lượng dân chúng nhằm ứng phó, khắc phục thiên
tai nhân họa.
- Phó thường dân: Cách nói tếu táo chỉ
người dân thường (Dưới dân thường một bậc).
- Phòng vệ dân sự: Tên trước của lực lượng Nhân dân tự vệ.
- Quan
cần dân trễ: Thái độ phổ
biến trong ý thức chấp hành nhà nước của người dân.
- Quân dân cá nước: Sự gắn
bó quân dân.
- Quân dân cán chính: Nói về hệ thống chính trị
trong chế độ cũ.
- Quốc Dân đảng: Tên gọi thường dùng để chỉ một trong hai chính đảng có tầm ảnh
hưởng lớn tại Đông Á: Việt Nam Quốc Dân đảng (hoạt động chủ yếu đầu thế kỷ XX)
hoặc Trung Quốc Quốc Dân đảng (hiện hoạt động
ở Đài Loan).
- Tam dân chủ nghĩa: Chủ thuyết
chính trị Dân tộc độc lập-
Dân sinh hạnh phúc- Dân quyền tự do của
Tôn Dật Tiên (Trung Hoa)
- Thằng dân: Cách gọi khinh miệt đối với người dân. Cũng bởi thằng dân ngu quá lợn,
Cho nên quân nó dễ làm quan (Tản Đà): Phê
phán sự ngu muội của người dân,
cam chịu cho quan lại đục khoét.
- Thân dân: Gần dân. Chủ thuyết Thân dân
khởi từ tư tưởng Dân vi quý của Mạnh
Tử. Phát triển ở Việt Nam qua Nguyễn Trãi: Việc nhân nghĩa
cốt ở yên dân (Bình Ngô đại cáo).
Lật thuyền mới biết dân như nước (Quan hải), Ăn lộc đền ơn kẻ
cấy cày (Quốc âm thi tập) và các
tác giả khác.
- Thần dân: Quan và dân, kiểu nói năng thời phong kiến.
- Thầy thuốc nhân dân: Danh hiệu cao nhất tấn phong
cho người làm trong ngành y tế.
- Thứ dân: Dân thường (Thường dân).
- Tin
dân, dựa vào dân: Phương châm các nhà hoạt động dân chủ thường dùng.
- Trưng cầu dân ý: (xem Dân ý)
- Tứ dân: Bốn hạng dân là Sĩ, Nông, Công, Thương. Dân hữu tứ sĩ vi chi tiên: Dân có bốn hạng, Sĩ trước hết (Nguyễn Công Trứ).
- Ưu dân ái quốc: Thương nước lo cho dân. Bui có một
lòng ưu ái cũ, Đêm ngày cuồn cuộn nước
triều đông (Nguyễn Trãi).
- Vì
nước vì dân - Vì nước quên thân vì dân phục vụ: Khẩu hiệu cống hiến hi sinh.
4-11-26
Mời tham khảo mục CHỮ NGHĨA theo link:
https://butnguyentu.blogspot.com/p/blog-page_5.html

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét