TIỂU HÙNG TINH
ảnh AI
ĐẤT: Lớp vật chất tơi xốp bao phủ bề mặt Trái Đất, được hình thành từ sự phong hóa của đá dưới tác động của khí hậu, sinh vật và thời gian, môi trường nuôi dưỡng thực vật và là nơi trú ngụ của hàng triệu vi sinh vật. Ở đây, đất được hiểu theo các nghĩa về tính chất, chủng loại, vùng cư trú hoặc nghĩa bóng.
ĐẤT…
- Đất
bạc màu: Đất bị rửa trôi mạnh, nghèo dinh dưỡng, thường ở các vùng bán
sơn địa (chuyển tiếp từ đồi núi xuống đồng
bằng).
- Đất bazan: Loại đất được hình thành từ quá
trình phong hóa các lớp đá trầm tích tích tụ từ núi lửa phun trào (đá macma),
có màu đỏ nâu, nâu vàng hoặc mùn vàng đỏ. Màu sắc
này được quyết định bởi hàm lượng oxit sắt (Fe) và oxit nhôm (Al) rất cao.
- Đất bãi = Đất bãi bồi ven sông.
- Đất biền: Đất
vùng ruộng sát bờ
sông.
- Đất bồi: Đất tạo thành
do bồi lấp.
- Đất bùn: Lớp đất nhão dưới
sông, hồ, ruộng…
- Đất
cát có thành phần cơ giới thô nhất trong các loại đất, được hình thành từ
quá trình phong hóa của các loại đá giàu thạch anh (như đá sa thạch, đá
granite) hoặc do sóng biển, gió thổi tích tụ tạo thành.
- Đất cằn: Đất xấu, nghèo dinh dưỡng. Đất chó ăn đá gà ăn muối...
- Đất chết: Vùng do tác động
của bom đạn hay
chất độc không sinh sống,
trồng trọt được.
- Đất
cồn: Đất cồn bãi giữa sông.
- Đất
công: Công điền, công thổ.
- Đất
đai: Đất (nói chung). Đất đai nhà cửa,
Đất đai ruộng vườn: Những tài sản cố định lớn của người nôn dân.
- Đất đen: Còn gọi là đất phù sa cổ màu sẫm, đất
đen trên đá basalt, hoặc đất Chernozem theo thuật ngữ khoa học, mang nhiều lớp
ý nghĩa giá trị cả về nông nghiệp lẫn đời sống văn hóa. Đất đen hạt lúa vàng: Từ khó
khăn tạo ra thành
quả tốt đẹp.
- Đất
đỏ: Đất màu đỏ ở vùng
cao do hàm lượng oxit sắt và nhôm
tạo thành.
- Đất giồng: Đất pha trên các giồng cát.
- Đất hoang: Đất không canh tác, xây dựng.
- Đất học: Vùng
đất có nhiều người đỗ đạt
cao.
- Đất hứa: Nơi chốn mơ ước. Vùng đất hứa Canaan:
Trong các tôn giáo Abraham (Do Thái giáo, Cơ Đốc giáo, Hồi giáo), "Đất
hứa" là vùng đất Canaan thuộc khu vực Trung Đông / Levant mà Thiên Chúa /
Đức Chúa Trời đã hứa ban cho tổ phụ Abraham và con cháu của ông (dân
tộc Do Thái).
- Đất hương hỏa: Đất lưu giữ dùng vào thờ tự.
- Đất
lạ: Đất mà trước đây chưa trồng loại
cây đó. Khoai đất mạ đất quen.
- Đất
lửa: Vùng đất chiến tranh khốc liệt.
- Đất
mặn: Đất vùng biển ngập mặn.
- Đất
mẹ: Quê hương xứ sở.
- Đất mùn: Đất xốp mịn nhiều dinh dưỡng.
- Đất
nhà: Đất riêng của gia đình (phân biệt
với đất làng xã, đất công…).
- Đất nung (terracotta): Loại gốm không men hoặc
có men được nung ở nhiệt độ thấp (dưới 1.200°C), chất liệu có màu đỏ gạch, nâu
hoặc cam đặc trưng.
- Đất
nước: Chỉ chung quốc gia.
- Đất
pha: Đất pha cát, Đất pha sét
tùy tỉ lệ.
- Đất
phần trăm: Phần đất mà hợp
tác xã
dành riêng cho hộ
gia đình tự sản xuất.
- Đất phèn (Đất chua): Đất ở vùng ngập nước, tích tụ nhiều lưu huỳnh.
- Đất phi
nông nghiệp: Đất không sử dụng để trồng
trọt, chăn nuôi (theo luật).
- Đất
phù sa: Hình thành từ sự tích tụ và
lắng đọng trầm tích của các hạt cát, limon (thịt) và sét do dòng chảy của sông
ngòi bồi đắp qua nhiều năm.
- Đất
quan (Đất phát quan): Vùng đất có nhiều người đỗ đạt làm quan.
- Đất
rẫy: Đất trồng hoa màu, phân biệt với đất
ruộng và đất rừng.
- Đất
ruộng: Đất trồng lúa nước.
- Đất
rừng phòng hộ nhằm bảo vệ nguồn nước,
bảo vệ đất, chống xói mòn, sạt lở, hạn chế thiên tai và điều hòa khí hậu.
- Đất
sét: Loại đất có thành phần cơ giới mịn nhất trong tất cả các loại đất, được
hình thành từ sự phong hóa của các loại đá chứa khoáng vật silicat oxit nhôm
(như fenspat) qua hàng triệu năm, có đặc
tính vật lý độc đáo: dẻo khi ướt và cứng như đá khi khô hoặc bị nung.
- Đất sình: Lớp đất bùn dày dưới hồ ao, kinh rạch.
- Đất
sỏi: Loại đất chứa một tỷ lệ rất lớn các hạt thô như sỏi, đá dăm, đá cuội
pha trộn với một lượng ít đất thịt hoặc cát, cằn cỗi, khó canh tác.
- Đất
thánh: Vùng đất được các tín đồ xem là thiêng liêng, đất của thánh thần.
- Đất
thép: Vùng đất kiên cường chịu đựng chiến tranh.
- Đất
thiêng: Đất linh. Địa linh
sinh anh kiệt.
- Đất
thịt: Loại đất có thành phần cơ giới lý tưởng nhất trong tự nhiên, được
hình thành từ sự pha trộn cân bằng giữa 3 nhóm hạt: cát, limon (thịt) và sét. Đất
tốt nhất để canh tác.
- Đất
thổ cư: Đất ở, thuộc nhóm phi nông
nghiệp, được xây dựng nhà ở.
- Đất
tổ: Đất nơi cội nguồn xuất phát của dân tộc.
- Đất
tư: Đất tư hữu (của riêng) trogn
các xã hội phong kiến, tư bản.
- Đất vàng: Đất vùng đô thị có vị
trí đắc địa, giá rất cao.
- Đất vua: Quan niệm phong kiến
xem vua là con trời nên Dưới bầu trời này, không đâu không
phải là đất của vua" (Phổ thiên chi hạ, mạc phi vương thổ).
- Đất
vườn: Đất trồng cây lưu niên, cây ăn
trái.
…ĐẤT …
- Ăn
đất: Tục ăn đất ngói (một dạng đất sét cao lanh non có
màu trắng sữa hoặc xanh lam nhạt) nằm sâu 3 - 4 mét dưới lòng đất. Thị trấn Lập
Thạch, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc và nhiều
nơi trên thế giới có tập tục này.
- Ba
tấc đất - Vùi sâu dưới ba tấc đất: Chôn người chết.
- Bùn đất: Đất nhão.
- Cạp
đất mà
ăn: Cảnh làm ăn khốn khó của
người nông dân.
- Cắt
đất cầu hòa, Cắt đất cầu phong: Sự việc
xảy ra khá phổ biến thời phong kiến nhất là đối
với nước bại trận hoặc nước nhỏ.
- Chân đất: Ở vị thế thấp kém trong xã hội. Đi chân đất: Đi chân trần, không mang giày dép.
- Cố đất - Cầm cố đất đai: Giao đất cho
người khác canh tác để lấy tiền, khi
nào trả
đủ tiền thì lấy lại đất.
- Chai
đất: Hiện tượng làm sượng cứng đất lại gây thiệt hại trong canh tác.
- Cúng
đất: Tục lệ cúng đất đai đầu năm.
- Cướp
đất: Hành động xâm lược
của giặc ngoại xâm hoặc
chiếm đoạt đất đai của bọn cường hào ác bá.
- Dưỡng đất: Hạn chế canh tác để đất phục hồi dinh dưỡng.
- Đạp
đất: Xông đất đầu năm. Người đạp đất
là người bước vào nhà người ta đầu
tiên trong năm mới.
- Đầu
đất: Ngu si (Lời sỉ mắng)
- Đo
đất: Trượt chân té ngã (nói tếu). Xoạc cẳng
đo xem đất vắn dài.
- Đồng
đất: Đồng ruộng và đất đai canh tác nông nghiệp nói chung.
- Động
đất: Hiện tượng rung chuyển tự nhiên
của mặt đất, xảy ra do sự giải phóng năng lượng đột ngột trong vỏ Trái Đất tạo
ra các sóng địa chấn.
- Đường đất: Đường không lát đá sỏi hay trải nhựa. Ôi những con đường quê- Đường Phú Liêu thôn lối cũ đi về... Những con đường đất...
- Ghim
đất (Găm đất): Neo giữ đất lại để
chờ giá thật cao mới bán.
- Giếng đất: Giếng đào thô sơ (không xây) để
lấy nước (giếng cạn).
- Giun
đất: Trùn đất.
- Me
đất: Một loại cây lá nhỏ
mọc chỗ đất mát có vị chua.
- Mùn đất: Chất xốp mịn nhiều dinh dưỡng của đất.
- Nhà
đất: Thuật ngữ chung dùng để chỉ tài sản bao gồm đất đai và tất cả các công
trình kiến trúc, nhà ở gắn liền với mảnh đất đó.
- Nồi
(niêu, om, siêu, trách) đất: Một số
vật dụng nấu nướng làm bằng đất nung ngày
xưa.
- Núi
đất: Núi có cấu tạo
chủ yếu là đất (khác núi đá).
- Ong đất (Ong bắp cày): Tên gọi dân gian chỉ
các loài ong thuộc họ Vespidae có tập tính làm tổ sâu trong lòng đất, hốc cây mục
hoặc kẽ đá.
- Quyền
sử dụng
đất (Giấy chứng nhận): Văn bản
pháp lí thừa nhận sự sự dụng lâu dài
đất đai (Sổ đỏ). Giấy chứng nhận
Quyền sử
dụng đất và các Công trình trên đất (Sổ hồng).
- Ranh
đất: Ranh phân chia các thửa đất hoặc
khu vực đất
khác chủ.
- Ruộng đất: Đất canh at1c nói chung.
- Sâm đất: Một số loài thảo dược hoặc cây ăn củ
có đặc tính sinh trưởng sát mặt đất hoặc dưới lòng đất, sở hữu các dưỡng chất
có tác dụng bồi bổ, chữa bệnh gần giống như nhân sâm.
- Sâu
đất: Một số loại ấu trùng ở dưới dất, bùn.
- Sống đất: Phần đất nhô cao ở giữa, hai bên
là triền đất thấp.
- Thế đất: Cảnh quan, địa hình, phương vị và đặc tính tự nhiên có tác động tụ khí, tán khí của đất (theo thuật phong thủy).
- Tôm đất: Loại tôm nhỏ sinh sống hoàn toàn
trong môi trường tự nhiên, chủ yếu ở các vùng nước lợ, cửa sông, đầm phá hoặc
các kênh rạch ven biển.
- Trái
đất (Quả đất): Hành tinh thứ ba tính
từ Mặt Trời và là hành tinh duy nhất trong Hệ Mặt Trời được xác nhận có sự sống.
- Triền đất: Phần thấp dần xuống hai bên gò đất.
- Vách
đất: Tường làm bằng
đất nhào trộn với
rơm cỏ móc dính vào khung tre.
Nhà tranh vách đất.
- Vòng quay đất: Chu kì từ trồng trọt đến thu hoạch. Tăng vòng quay của đất bằng cách đan xen mùa vụ.
- Xông đất: xem Đạp đất.
THÀNH NGỮ, TỤC NGỮ VỀ ĐẤT…
- Bám
đất bám làng (bám nhà): Tư tưởng không chịu
xê dịch làm ăn xa.
- Bán
mặt cho đất bán lưng cho trời: Cảnh lao
động cấy hái, làm cỏ của người nông
dân.
- Cha
trời mẹ đất (Thiên địa phụ mẫu): Khái niệm mang tính triết học, tôn giáo và
nhân sinh quan sâu sắc, biểu thị cho hai nguồn lực cốt lõi tạo nên vũ trụ, vạn
vật và sự sống của con người.
- Chiêm
thối cỏ mùa nỏ đất: Mùa chiêm
đưa nước làm ngập cho thối cỏ,
mùa mùa phải phơi cho đất
khô ráo. Kinh nghiệm làm ruộng theo mùa.
- Chôn xuống
đất: Đem giấu biệt, giấu kín.
- Chui
(Lủi) xuống đất: Trốn
biệt.
- Còn
ai trồng khoai đất này: Thủ phạm không thể chối cãi.
- Cục đất chọi chim: Đất đai sở hữu quá ít ỏi.- Dang tay một với
tới trời, Đất bazan đỏ một đời nhớ thương: Cảm
thán của người được phân lên công tác vùng cao ngày trước.
- Đất
bằng sóng dậy (nổi sóng): Đang thái bình sinh
chiến tranh. Đang yên bình sinh
xung đột.
- Đất
chuyển trời rung: Sự biến kinh thiên động địa.
- Đất
có lề quê có thói: Ở đâu cũng có phong tục tập quán riêng của nơi đó.
- Đất
có Thổ Công, sông có Hà Bá: Rừng nào
cọp nấy.
- Đất đai màu mỡ: Đất tốt > < Đất đai cằn cỗi.
- Đất
hẹp người đông > < Đất rộng người thưa.
- Đất
lành chim đậu: Nơi có cuộc sống thuận
lợi thì có nhiều người đến ở.
- Đất màu trồng cây tốt, đất tốt nuôi cây khỏe: Tầm quan trọng của chất đất trong việc trồng trọt.
- Đất
nứt ta ra trời chuyển động, ta thay trời chuyển đất mênh mông (Trần Cao Vân, Tam tài): Triết lí Thiên Địa Nhân hợp nhất.
- Đất
rộng trời cao, Trời đất mênh mông (bao la): Vũ trụ rộng
lớn.
- Đất
vỡ hoang: Bộ tiểu thuyết sử thi nổi tiếng của nhà văn Nga-Xô viết
Mikhail Sholokhov (Tác giả Sông Đông êm đềm,
từng đoạt giải Nobel Văn học năm 1965) viết về đề tài nông thôn và số phận con
người.
- Đất vua chùa làng
phong cảnh bụt:
Sự gắn bó khăng khít giữa Phật giáo với cấu trúc làng xã truyền thống của
Việt Nam
- Đen
trời đen đất: Cảnh mây đen phủ kín,
sắp mưa.
- Đi
đầu xuống đất: Chuyện ngược đời,
chuyện không thể xảy ra.
- Đổi
đất lấy hạ tầng: Cách gọi phổ biến trong dân gian và giới đầu tư để chỉ Hợp
đồng BT (Build - Transfer / Xây dựng - Chuyển giao).
- Được đất: Công tử nước Tấn là Trùng Nhĩ lúc
còn bôn ba nước ngoài, một lần quá đói phải
xin ăn, người ta không cho cơm mà cho cục đất. Trùng Nhĩ giận định giết
nhưng có kẻ theo hầu quỳ
tán rằng chúc mừng rằng được đất
là điềm báo được nước, chúa công sắp trở về. Trùng Nhĩ nghe theo, quả nhiên đúng,
không bao lâu thì về nước, lên ngôi lấy hiệu là Tấn Văn
Công
- Gần
đất xa
trời: Sắp chết.
- Hiền
như cục đất: Hiền từ ít nói.
- Hòn
đất mà biết nói năng thì thầy địa lí hàm
răng không còn: Phê phán thói xảo bịp của
bọn thầy địa lí (chuyên coi mồ mã, chôn cất)
- Hòn
đất quăng đi hòn chì ném lại: Có vay có trả, quả báo.
- Kêu
(Than) trời kêu đất: Than vãn thất vọng.
- Làm
trời làm đất: Hống hách ngang tàng bất chấp.
- Mảnh đất cắm dùi: Phần đất nhỏ nhoi để tạm ở.
- Mảnh đất lắm
người nhiều ma: Tên cuốn tiểu thuyết của
Nguyễn Khắc Trường (1990). Đây được coi là một trong những tác phẩm xuất
sắc và tiêu biểu nhất của văn học thời kỳ Đổi mới, viết về đề tài nông thôn Việt
Nam.
- Mẹ già cuốc
đất trồng khoai, Con đi mua ngọn nghe
ai không về.
- Mưa
tháng ba hoa đất, Mưa tháng tư hư đất: Sự khác biệt rõ rệt về giá trị của
nước mưa đối với đất đai và mùa màng ở hai thời điểm cận kề nhau (kinh nghiệm về
thời tiết địa phương).
- Người
ta hoa đất: Con người là kết tụ tinh
hoa của đất.
- Phục sát đất: Rất thán phục.
- Quỹ đất: Phần đất dự trữ khi cần mới khai thác.
- Quyền tư hữu đất đai: Quyền cơ bản, phổ biến trong các xã hội phong kiến, tư bản.
- Tấc đất ngọn rau: Từng chút ân đức. Tấc đất ngọn rau ơn chúa tài bồi cho nước nhà ta (Nguyễn Đình Chiểu, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc).
- Tấc
đất tấc vàng: Quý trọng đất.
- Thiên
trời địa đất: Trời đất nói chung.
- Trên trời dưới đất: Vũ trụ. Chỉ
thói lắm chuyện, khoác lác huyên thuyên.
- Trời
cao đất thấp, Trời cao đất dày, Trời
che đất chở, Trời sinh đất dưỡng: Triết lí tôn thờ
trời đất.
- Trời
đất ơi!: Lời than thở hoặc tỏ vẻ ngạc
nhiên về một sự việc nào
đó.
- Trời
tròn đất vuông: Quan niệm thời cổ đại Á Đông về vũ trụ.
- Trời tru đất diệt: Lời nguyền rủa đối với kẻ ác.
- Vắt
đất ra nước thay trời làm mưa, Sắp đặt lại giang san: Khẩu hiệu duy ý chí ở vùng Nghệ Tĩnh trước đây.
7-11-26
Tham khảo mục CHỮ NGHĨA theo link:
https://butnguyentu.blogspot.com/p/blog-page_5.html

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét